تبیین چشم‌انداز منطقه‌ای رهبر شهید؛ همسایگی، مقاومت و استقلال

در روزهایی که ایران و منطقه در بهت وداع با رهبر فقید انقلاب به سر می‌برند، خبرگزاری تسنیم در گزارشی تفصیلی به بررسی ابعاد «چشم‌انداز منطقه‌ای» حضرت آیت‌الله خامنه‌ای پرداخته است [1]. این گزارش که در تاریخ ۱۶ تیر ۱۴۰۵ منتشر شده، بر سه پایه اصلی همسایگی، مقاومت و استقلال تأکید دارد و آن را نقشه راهی برای عبور از چالش‌های ژئوپلیتیک کنونی و حفظ ثبات در جغرافیای سیاسی غرب آسیا معرفی می‌کند.

سیاست همسایگی؛ اولویت نخست در دیپلماسی ایرانی یکی از برجسته‌ترین ارکان این چشم‌انداز که در گزارش تسنیم بر آن تأکید شده، تمرکز بر «سیاست همسایگی» است. رهبر معظم انقلاب همواره بر این باور بودند که امنیت و شکوفایی اقتصادی ایران در گرو پیوندهای عمیق و همه‌جانبه با ۱۵ کشور همسایه است [1]. این راهبرد نه تنها به منظور بی‌اثر کردن تحریم‌های بین‌المللی، بلکه برای ایجاد یک بلوک قدرت منطقه‌ای مستقل از اراده قدرت‌های فرامنطقه‌ای طراحی شده بود. در این چارچوب، ایران توانست در سال‌های اخیر روابط خود را با کشورهای حوزه خلیج فارس و آسیای میانه به سطحی راهبردی ارتقا دهد و امنیت را به عنوان یک کالای بومی و درون‌زا تعریف کند.

جبهه مقاومت؛ ستون فقرات امنیت منطقه‌ای رکن دوم این دکترین، حمایت بی‌دریغ از «محور مقاومت» به عنوان سد دفاعی در برابر مداخلات خارجی و اشغالگری است. در تحلیل‌های ارائه شده، به سخنرانی‌های راهبردی ایشان در اوایل سال ۲۰۲۶ اشاره شده که در آن هشدار داده بودند هرگونه تجاوز نظامی به خاک ایران، به یک «جنگ منطقه‌ای» تمام‌عیار تبدیل خواهد شد که منافع متجاوزان را در سراسر منطقه به خطر می‌اندازد [2][3]. این نگاه، مقاومت را نه یک ابزار تهاجمی، بلکه سازوکاری دفاعی برای حفظ توازن قوا و جلوگیری از هژمونی قدرت‌های سلطه‌گر در منطقه تعریف می‌کند که اکنون به عنوان یک واقعیت انکارناپذیر در معادلات جهانی پذیرفته شده است.

استقلال و نفی سلطه؛ جوهره هویت ملی در نهایت، «استقلال سیاسی» به عنوان جوهره اصلی این چشم‌انداز معرفی شده است. از دیدگاه رهبر شهید، استقلال به معنای انزوا نیست، بلکه به معنای کنشگری فعال و عزتمندانه در نظام بین‌الملل بر پایه سه اصل «عزت، حکمت و مصلحت» است [1]. این رویکرد باعث شد تا ایران در مذاکرات فنی و دیپلماتیک پیچیده، از جمله گفت‌وگوهای اخیر در دوحه و اسلام‌آباد که پس از مراسم تشییع پیگیری می‌شود، همواره بر حفظ منافع ملی و عدم عقب‌نشینی از اصول بنیادین خود تأکید ورزد [2]. این میراث راهبردی اکنون به عنوان قطب‌نمای سیاست خارجی ایران در دوران گذار عمل کرده و تداوم اقتدار منطقه‌ای کشور را تضمین می‌کند.