Mark Carney: ABD-İran Anlaşması "Büyük Bir Gelişme" ve Yapı Bozucu

Dünya, Washington ve Tahran arasındaki diplomatik gelişmeleri yakından takip ederken, Kanada Başbakanı Mark Carney kararlı bir duruş sergileyerek son anlaşmayı modern tarihin dönüm noktası olarak nitelendirdi. Fransa'nın Évian-les-Bains kentindeki G7 zirvesinin üçüncü gününde basına yaptığı açıklamada, bu mutabakatın sadece basit bir anlaşma değil, tüm bölge ve dünya için bir "oyun değiştirici" olduğunu vurguladı [1][4].

G7 Zirvesinde Diplomasi Övgüsü CNN'e verdiği özel bir röportajda Carney, mutabakat metnini kaynakları aracılığıyla incelediğini ve içeriğinin "beklentilerin ötesinde" olduğunu belirtti. Anlaşmanın iyi yapılandırıldığını ve ana hedefi olan İran'ın nükleer silah edinmemesini sağlama konusunun merkezde yer aldığını kaydetti [2][5]. Kanada Başbakanı, bu anlaşma ile iki ülke arasındaki ilişkilerde "Rubicon"un (geri dönüşü olmayan nokta) geçildiğine ve bölgesel ekonomilerin yeniden entegrasyonu için bir zemin oluştuğuna inanıyor [2][8].

Washington-Tahran Mutabakatının Temel Detayları Yayınlanan raporlara göre, ilk olarak Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif tarafından ifşa edilen anlaşma, 14 maddelik bir mutabakat zaptı içeriyor. Belge, tüm cephelerde 60 günlük bir ateşkesi, askeri operasyonların durdurulmasını ve Hürmüz Boğazı'ndaki Amerika Birleşik Devletleri deniz ablukasının derhal kaldırılmasını vurguluyor [1][7]. Ayrıca raporlar, yaptırımların kaldırılması, dondurulmuş varlıklara erişim ve büyük mali garantiler karşılığında İran'ın, nükleer programını yönetmek için Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ile yakın iş birliği yapmayı taahhüt ettiğini gösteriyor [6][8].

Hürmüz Boğazı'nın Açılması ve Ekonomik İstikrar Anlaşmanın Carney tarafından büyük memnuniyetle karşılanan hayati yönlerinden biri Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasıdır. Dünya enerjisinin büyük bir kısmının geçtiği bu stratejik su yolu, çatışmalar sırasında fiilen bloke edilmişti. Carney, Kanada'nın bu ticaret yolunun yeniden açılmasına yardımcı olmak için düzenleyici ve mali alanlardaki yetkinliklerini kullanmaya hazır olduğunu duyurdu [1][3]. Bölgeye istikrarın dönmesinin küresel enerji piyasaları ve deniz güvenliği üzerinde olumlu bir etkisi olacağını vurguladı.

Gelecekteki Zorluklar ve Uluslararası Tepkiler Carney'nin iyimserliğine rağmen, anlaşma bölge içinde ciddi muhalefetle karşılaştı. İsrailli yetkililer, anlaşmanın Lübnan'daki duruma ilişkin hükümlerine atıfta bulunarak memnuniyetsizliklerini dile getirdiler [1][7]. Uygulama risklerinin varlığını kabul eden Carney, anlaşmanın hazırlanmasına çeşitli ülkelerin geniş katılımının ona daha fazla meşruiyet ve icra gücü kazandırdığını vurguladı [4][9]. Bu mutabakat zaptının resmi imza töreninin 19 Haziran 2026 tarihinde İsviçre'de yapılması planlanıyor ve bu, Orta Doğu'da yeni bir diplomasi döneminin başlangıcı olacak [1][6].