آتش در بازار ارز ترکیه؛ بحران خاورمیانه و جهش قیمت نفت به ۸۰ دلار

بحران انرژی و شعله‌ور شدن بازار ارز در پی تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه، بازار ارز ترکیه امروز ۹ جولای ۲۰۲۶ با وضعیتی بحرانی روبرو شد که رسانه‌های داخلی از آن با عنوان «آتش در بازار ارز» یاد کرده‌اند [۱]. لیر ترکیه که پیش از این نیز تحت فشارهای تورمی بود، با جهش ناگهانی قیمت نفت، بار دیگر در برابر ارزهای معتبر جهانی عقب‌نشینی کرد. طبق آخرین داده‌های معاملاتی، نرخ دلار آمریکا در بازار آزاد استانبول به رقم بی‌سابقه ۴۶.۸۱ لیر رسید و یورو نیز در کانال ۵۳.۵۹ لیر معامله شد [۱][۳].

نفت ۸۰ دلاری؛ فاکتور سنگین برای اقتصاد آنکارا عامل اصلی این تلاطم، صعود قیمت جهانی نفت برنت به نزدیکی مرز ۸۰ دلار در هر بشکه است [۴]. ترکیه به عنوان کشوری که بیش از ۹۰ درصد نیاز انرژی خود را از طریق واردات تأمین می‌کند، به شدت در برابر نوسانات قیمت سوخت آسیب‌پذیر است. تحلیلگران اقتصادی هشدار می‌دهند که هر ۱۰ دلار افزایش در قیمت نفت، تراز تجاری ترکیه را با کسری ۴.۵ تا ۵ میلیارد دلاری مواجه کرده و نرخ تورم را حدود یک واحد درصد افزایش می‌دهد [۵]. در حال حاضر، قیمت بنزین و گازوئیل در جایگاه‌های سوخت ترکیه به ارقام نجومی ۶۲ تا ۶۷ لیر رسیده است که فشار معیشتی مضاعفی بر شهروندان وارد می‌کند.

لغو آتش‌بس و واکنش بازارهای جهانی تنش‌ها زمانی اوج گرفت که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در جریان اجلاس سران ناتو در آنکارا، پایان رسمی آتش‌بس هشت‌هفته‌ای با ایران را اعلام کرد [۴]. به دنبال این اظهارات و گزارش‌هایی مبنی بر حملات هوایی نیروهای آمریکایی به مواضعی در نزدیکی تنگه هرمز، نگرانی‌ها از اختلال در عرضه جهانی انرژی به شدت افزایش یافت [۲]. قیمت نفت برنت تنها در دو روز گذشته بیش از ۵ درصد رشد داشته و به ۷۸.۸۰ دلار رسیده است [۲][۴]. این ناامنی در یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان، سرمایه‌گذاران را به سمت دارایی‌های امن سوق داده و فشار بر پول‌های ملی کشورهای در حال توسعه، به ویژه لیر ترکیه را دوچندان کرده است.

سیاست‌های انقباضی بانک مرکزی و چشم‌انداز آینده بانک مرکزی جمهوری ترکیه (CBRT) در واکنش به این وضعیت، چرخه کاهش نرخ بهره را متوقف کرده و نرخ رسمی را در سطح ۳۷ درصد ثابت نگه داشته است [۳]. با این حال، به دلیل شوک‌های انرژی، نرخ موثر تامین مالی در بازارها به ۴۰ درصد افزایش یافته است تا از سقوط بیشتر لیر جلوگیری شود. کارشناسان معتقدند تا زمانی که تنش‌ها در خاورمیانه فروکش نکند و ثبات به تنگه هرمز بازنگردد، بازار ارز ترکیه همچنان در وضعیت هشدار باقی خواهد ماند و احتمال رسیدن دلار به مرز ۵۰ لیر تا پایان سال ۲۰۲۶ دور از انتظار نیست.