حمله موشکی به ایران از آب‌های قبرس شمالی؛ تناقض در دکترین «وطن آبی»

در پی تشدید تنش‌های نظامی در منطقه، خبرگزاری «نزدیک‌بین» (Yakın Doğu Haber) مدعی شد که حملات موشکی جدیدی علیه اهدافی در ایران از مبدأ آب‌های ساحلی جمهوری ترک قبرس شمالی (KKTC) صورت گرفته است. این ادعا در حالی مطرح می‌شود که منطقه شرق مدیترانه از زمان آغاز عملیات موسوم به «خشم حماسی» (Operation Epic Fury) در فوریه ۲۰۲۶، به یکی از کانون‌های اصلی درگیری‌های غیرمستقیم تبدیل شده است [۳].

جزئیات حمله ادعایی و منشأ موشک‌ها بر اساس گزارش‌های منتشر شده، این پرتاب‌ها از مناطقی در دریای مدیترانه صورت گرفته که تحت کنترل دریایی قبرس شمالی و به تبع آن در حوزه نفوذ ترکیه قرار دارند. اگرچه برخی منابع نظامی معتقدند این موشک‌ها ممکن است از زیردریایی‌ها یا ناوهای نیروهای فرامنطقه‌ای (مانند ایالات متحده یا بریتانیا) شلیک شده باشند، اما موقعیت جغرافیایی پرتاب، انگشت اتهام را به سمت مدیریت حاکمیتی این آب‌ها در آنکارا نشانه رفته است [۴]. پیش از این نیز در مارس ۲۰۲۶، گزارش‌هایی مبنی بر شلیک موشک‌های ایرانی به سمت پایگاه‌های بریتانیا در قبرس (آکروتیری) منتشر شده بود که نشان‌دهنده تبدیل شدن این جزیره به میدان نبرد موشکی است [۲][۵].

واکنش آنکارا و تناقض با دکترین «وطن آبی» آنچه بیش از خودِ حمله باعث شگفتی ناظران سیاسی شده، بیانیه رسمی صادر شده از سوی آنکارا است. مقامات ترکیه در واکنشی که بسیاری آن را «دفاعی و سلب مسئولیت» توصیف کرده‌اند، اعلام کردند که کنترل کاملی بر تمامی فعالیت‌های نظامی در آن بخش از آب‌های مدیترانه ندارند. این اظهارنظر به طور مستقیم با دکترین «وطن آبی» (Mavi Vatan) در تضاد است؛ دکترینی که بر حاکمیت مطلق و بلامنازع ترکیه بر پهنه‌های آبی وسیع در شرق مدیترانه تأکید دارد [۱]. منتقدان بر این باورند که اگر آنکارا مدعی حاکمیت بر این آب‌هاست، نباید اجازه استفاده از آن‌ها برای حمله به کشورهای همسایه را بدهد و اظهار بی‌اطلاعی یا عدم کنترل، به معنای عقب‌نشینی از ادعاهای ژئوپلیتیک چند سال اخیر است.

نقش پایگاه‌های خارجی و پیچیدگی‌های منطقه‌ای جزیره قبرس به دلیل میزبانی از پایگاه‌های استراتژیک بریتانیا، نقشی کلیدی در پشتیبانی لجستیکی از عملیات‌های علیه ایران ایفا می‌کند. گزارش‌ها حاکی از آن است که جنگنده‌های بریتانیایی و آمریکایی به طور مداوم از این پایگاه‌ها برای رهگیری یا حمله استفاده می‌کنند [۴]. با این حال، استفاده از آب‌های سرزمینی قبرس شمالی برای حملات موشکی، لایه جدیدی از پیچیدگی را به روابط تهران و آنکارا اضافه کرده است. ایران پیش از این هشدار داده بود که هر کشوری خاک یا آب خود را در اختیار مهاجمان قرار دهد، هدف مشروع تلقی خواهد شد [۱].

پیامدهای دیپلماتیک برای ترکیه این حادثه آنکارا را در موقعیت دشواری قرار داده است. از یک سو، ترکیه به عنوان عضو ناتو نمی‌تواند به طور کامل با فعالیت‌های نظامی متحدان غربی خود مخالفت کند، و از سوی دیگر، برای حفظ اعتبار دکترین «وطن آبی» و روابط خود با ایران، ناچار به اثبات اقتدار خود در مدیترانه است. سکوت یا بیانیه‌های دوپهلوی فعلی می‌تواند به قیمت از دست رفتن دستاوردهای دیپلماتیک ترکیه در پرونده‌های دریایی تمام شود.