تنش در تهران؛ کلمه‌ای که سپاه پاسداران را علیه مجتبی خامنه‌ای شوراند

امروز، اول ژوئیه ۲۰۲۶، گزارش‌های واصله از تهران نشان‌دهنده بروز یک بحران بی‌سابقه در سطوح عالی قدرت در ایران است. بر اساس گزارش رسانه‌های منطقه‌ای، از جمله روزنامه «ترکیه گازته‌سی»، تنها یک کلمه از سوی مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، کافی بود تا فرماندهان سپاه پاسداران را به موضع‌گیری تند وادار کند [۱]. این تنش‌ها در حالی رخ می‌دهد که ایران هنوز در شوک ترور علی خامنه‌ای در فوریه گذشته و پیامدهای جنگ اخیر به سر می‌برد.

کلمه‌ای که آتش اختلافات را شعله‌ور کرد گزارش‌ها حاکی از آن است که مجتبی خامنه‌ای در جریان گفتگوهای مربوط به «یادداشت تفاهم» (MoU) با ایالات متحده، از واژه‌ای استفاده کرده که نشان‌دهنده پذیرش رسمی صلح و عقب‌نشینی از برخی مواضع استراتژیک است. سپاه پاسداران که این توافق را یک «تله» از سوی واشینگتن می‌بیند، به شدت با هرگونه امتیازی که منجر به کاهش نفوذ نظامی ایران در منطقه شود، مخالفت کرده است [۱][۲]. فرماندهان ارشد سپاه معتقدند که نباید به دشمنی که علی خامنه‌ای را هدف قرار داده اعتماد کرد و به جای توافق، باید بر بازدارندگی نظامی تکیه کرد.

شکاف میان دولت پزشکیان و نهادهای نظامی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، که به دنبال احیای اقتصاد بحران‌زده و آزادسازی دارایی‌های بلوکه شده در قطر است، صراحتاً اعلام کرده که مذاکرات با هماهنگی کامل مجتبی خامنه‌ای پیش می‌رود [۳]. با این حال، سپاه پاسداران با تمرکز بر کنترل تنگه هرمز و طرح ایجاد سیستم عوارض عبور و مرور، مسیر متفاوتی را دنبال می‌کند که با دیپلماسی دولت در تضاد است [۲]. این شکاف نه تنها مذاکرات صلح را تهدید می‌کند، بلکه ثبات داخلی ایران را در دوران انتقال قدرت به چالش کشیده است.

تلاش مجتبی خامنه‌ای برای تثبیت قدرت مجتبی خامنه‌ای از زمان انتصاب توسط مجلس خبرگان در مارس ۲۰۲۶، سعی کرده است با استفاده از ادبیات جدیدی تحت عنوان «بعثت» (مأموریت الهی)، نقش مردم را در پیشبرد اهداف نظام برجسته‌تر کند [۳]. اما حذف احتمالی چهره‌های قدیمی مانند رئیس قوه قضائیه و جایگزینی آن‌ها با افراد وفادارتر، نشان‌دهنده تلاش او برای بازسازی کامل ساختار امنیتی و قضایی کشور است [۳]. این اقدامات با مقاومت لایه‌هایی از قدرت روبرو شده که سال‌ها تحت نفوذ مستقیم دفتر رهبری سابق و فرماندهان میدانی بوده‌اند.

آمادگی برای بزرگترین تشییع جنازه تاریخ ایران در میانه این تنش‌های سیاسی، دولت ایران در حال آماده‌سازی برای برگزاری مراسم تشییع جنازه علی خامنه‌ای است که به دلیل شرایط جنگی چهار ماه به تعویق افتاده بود [۴]. این مراسم که قرار است در پنج شهر و دو کشور (ایران و عراق) برگزار شود، آزمونی بزرگ برای نمایش وحدت در کشوری است که در لایه‌های زیرین قدرت با تقسیم‌بندی‌های عمیقی مواجه شده است. حضور یا عدم حضور فرماندهان معترض سپاه در کنار مجتبی خامنه‌ای در این مراسم، سیگنال‌های مهمی به جامعه جهانی مخابره خواهد کرد.