اخراج مورات‌هان مونگان از دانشگاه پس از ۲۱ سال تدریس؛ موج اعتراضات در ترکیه

جزئیات ابلاغیه و پایان ناگهانی همکاری مورات‌هان مونگان، که یکی از معتبرترین چهره‌های ادبی و آکادمیک معاصر ترکیه به شمار می‌رود، روز ۵ ژوئیه ۲۰۲۶ با انتشار پیامی در شبکه‌های اجتماعی خود، از پایان اجباری فعالیت‌هایش در دانشگاه بیلگی استانبول خبر داد. بر اساس اظهارات وی، ابلاغیه رسمی این تصمیم در تاریخ ۳ ژوئیه ۲۰۲۶ به وی تحویل داده شده است [۱]. مونگان که به مدت ۲۱ سال به عنوان عضو هیئت علمی در گروه تاریخ و مدیر برنامه کارشناسی ارشد تاریخ فعالیت می‌کرد، اعلام کرد که این تصمیم توسط «مدیریت انتصابی» (قیم) دانشگاه اتخاذ شده و تمامی وظایف آموزشی، راهنمایی پایان‌نامه‌ها و مسئولیت‌های اداری او پیش از پایان ترم جاری متوقف شده است [۲].

دلایل احتمالی؛ از پژوهش‌های کردی تا کتاب «کشتار درسیم» اگرچه مدیریت دانشگاه دلیل مشخص و مستدلی برای این اخراج ارائه نکرده است، اما مونگان معتقد است که این اقدام ریشه در فعالیت‌های علمی و انتشارات اخیر او دارد. او در بیانیه خود اشاره کرد که سال‌هاست بر روی موضوعاتی چون حقوق کردها، علویان، حقوق زبان و اقلیت‌ها پژوهش می‌کند [۱]. وی به طور خاص بر این باور است که انتشار جدیدترین کتابش در سال ۲۰۲۶ با موضوع «کشتار درسیم» (Dersim Kırımı) و مصاحبه‌های جنجالی پیرامون آن، عامل اصلی خشم مدیریت دانشگاه و نهادهای بالادستی بوده است [۲]. مونگان تأکید کرد که مدیریت آکادمیک پیش از این هیچ‌گونه ایرادی به کیفیت تدریس یا فعالیت‌های علمی او وارد نکرده بود و این اخراج صرفاً جنبه سیاسی دارد.

واکنش‌های گسترده و پیگیری‌های حقوقی خبر اخراج این ادیب سرشناس، موجی از واکنش‌های تند را در فضای مجازی و محافل فرهنگی ترکیه به راه انداخته است. بسیاری از نویسندگان، هنرمندان و فعالان حقوق بشر، این اقدام را «سیاست سرکوب» و «حکومت نظامی اعلام‌نشده» بر فضای دانشگاهی توصیف کرده‌اند [۳]. مونگان در واکنش به این وضعیت اعلام کرد که به همراه وکلای خود، روند حقوقی برای اعتراض به این تصمیم غیرقانونی و غیراخلاقی را آغاز خواهد کرد. او تأکید کرد که این نبرد تنها برای بازگشت به کار نیست، بلکه دفاع از «آزادی آکادمیک» است که به شدت در ترکیه تحت فشار قرار گرفته است [۱].

بستر سیاسی و وضعیت آزادی آکادمیک در ترکیه این حادثه در حالی رخ می‌دهد که فضای آکادمیک ترکیه در سال ۲۰۲۶ همچنان با چالش‌های جدی ناشی از انتصابات دولتی در دانشگاه‌های خصوصی و دولتی روبروست. منتقدان بر این باورند که اخراج چهره‌هایی چون مونگان، پیامی روشن به سایر دانشگاهیان است تا از ورود به حوزه‌های حساس تاریخی و سیاسی خودداری کنند [۳]. با توجه به جایگاه بین‌المللی مورات‌هان مونگان، انتظار می‌رود این پرونده در مجامع حقوقی بین‌المللی نیز بازتاب گسترده‌ای داشته باشد و فشارها بر مدیریت دانشگاه بیلگی برای پاسخگویی شفاف افزایش یابد.