ادعای توافق برای بازگشایی تنگه هرمز؛ جزئیات تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای

امروز، ۱۴ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۴ خرداد ۱۴۰۵)، تحولات دیپلماتیک در منطقه خاورمیانه به نقطه عطفی رسیده است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده توسط منابع خبری معتبر از جمله «منشیت خبر» و رسانه‌های بین‌المللی، ایران و ایالات متحده با میانجی‌گری پاکستان و قطر به پیش‌نویس یک تفاهم‌نامه (MoU) دست یافته‌اند که هدف آن پایان دادن به بحران سه ماهه در تنگه هرمز است [۱][۳]. این توافق که شامل ۱۴ بند کلیدی است، می‌تواند مسیر را برای کاهش تنش‌های نظامی و بازگشت ثبات به بازارهای جهانی انرژی هموار کند.

مفاد اصلی تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای جزئیات فاش شده از این تفاهم‌نامه نشان می‌دهد که دو طرف بر سر یک نقشه راه دو مرحله‌ای توافق کرده‌اند. مرحله اول بر «پایان جنگ» در تمامی جبهه‌ها، بازگشایی تنگه هرمز و ارائه مزایای اقتصادی فوری به ایران تمرکز دارد [۴]. طبق این پیش‌نویس، ایران متعهد شده است که تنگه هرمز را بلافاصله به روی تمامی کشتی‌های تجاری باز کند. در مقابل، ایالات متحده متعهد شده است که محاصره دریایی بنادر ایران را ظرف حداکثر ۳۰ روز به طور کامل لغو کند [۱][۵]. همچنین، واشنگتن موافقت کرده است که تا زمان دستیابی به توافق نهایی، هیچ تحریم جدیدی علیه تهران وضع نکند.

آزادسازی دارایی‌ها و معافیت‌های نفتی یکی از حساس‌ترین بخش‌های این توافق، جنبه‌های مالی آن است. گزارش‌ها حاکی از آن است که ایالات متحده با آزادسازی ۲۵ میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه شده ایران موافقت کرده است [۱][۸]. این منابع مالی قرار است از طریق مکانیسم‌های همکاری منطقه‌ای و خطوط اعتباری مالی در اختیار ایران قرار گیرد. علاوه بر این، واشنگتن معافیت‌های موقتی برای فروش نفت ایران صادر خواهد کرد که به تهران اجازه می‌دهد به درآمدهای ارزی خود دسترسی پیدا کند [۱]. این اقدامات به عنوان مشوق‌هایی برای تضمین پایبندی ایران به آتش‌بس ۶۰ روزه در نظر گرفته شده است.

بازگشایی تنگه هرمز و امنیت دریانوردی تنگه هرمز که محل عبور حدود ۲۵ درصد از تجارت نفت دریایی جهان است، از فوریه ۲۰۲۶ و در پی درگیری‌های نظامی به طور نیمه‌بسته درآمده بود [۱۲]. بر اساس تفاهم جدید، مدیریت این آبراه استراتژیک همچنان در اختیار ایران و عمان باقی خواهد ماند، اما تهران تضمین داده است که امنیت دریانوردی را برای تمامی کشتی‌های تجاری تامین کند [۵][۱۳]. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، تاکید کرده است که اگرچه ایران از حاکمیت خود بر این تنگه عقب‌نشینی نمی‌کند، اما آماده است در چارچوب یک مکانیسم منطقه‌ای، ثبات را به این منطقه بازگرداند [۵].

واکنش‌ها و چالش‌های پیش رو در حالی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، این توافق را یک پیروزی بزرگ توصیف کرده و مدعی شده است که امضای نهایی آن می‌تواند همین امروز انجام شود، در داخل ایران واکنش‌ها متناقض بوده است [۲][۹]. برخی جریان‌های سیاسی در تهران نسبت به دادن امتیازات راهبردی در ابتدای مسیر هشدار داده‌اند و معتقدند بازگشایی فوری تنگه هرمز می‌تواند اهرم فشار ایران را تضعیف کند [۷]. از سوی دیگر، مقامات اسرائیلی نگرانی خود را از جدول زمانی ۶۰ روزه اعلام کرده و مدعی هستند که این فرصت به تهران اجازه مانور دیپلماتیک بیشتری می‌دهد [۱۵]. با وجود این مخالفت‌ها، بازارهای جهانی با خوش‌بینی به این اخبار واکنش نشان داده و قیمت نفت شاهد کاهش نسبی بوده است [۱۲].