فراخوان اضطراری پاکستان به آمریکا و ایران برای احیای «توافق‌نامه اسلام‌آباد»

بحران در توافق‌نامه اسلام‌آباد: از امضا تا تهدید به فروپاشی در تاریخ ۹ ژوئیه ۲۰۲۶، منطقه خاورمیانه بار دیگر در آستانه یک جنگ تمام‌عیار قرار گرفته است. وزارت امور خارجه پاکستان با ابراز نگرانی عمیق از تشدید تنش‌ها، از واشینگتن و تهران خواست تا به مفاد «توافق‌نامه اسلام‌آباد» (Islamabad Accord) که تنها چند هفته از امضای آن می‌گذرد، پایبند بمانند [1]. این توافق‌نامه که در ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶ به صورت دیجیتال میان مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا به امضا رسیده بود، قرار بود به درگیری‌های نظامی که از فوریه ۲۰۲۶ آغاز شده بود پایان دهد [2].

این توافق ۱۴ ماده‌ای شامل بندهای حیاتی نظیر بازگشایی فوری تنگه هرمز برای کشتیرانی تجاری، لغو محاصره دریایی ایران توسط آمریکا و ایجاد یک بازه زمانی ۶۰ روزه برای مذاکرات نهایی بر سر برنامه هسته‌ای و دارایی‌های بلوکه شده ایران بود. با این حال، حوادث ۴۸ ساعت گذشته نشان می‌دهد که این دستاورد دیپلماتیک با خطر جدی فروپاشی مواجه است.

حملات متقابل و بن‌بست دیپلماتیک در ژوئیه ۲۰۲۶ تنش‌ها زمانی به اوج خود رسید که ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) اعلام کرد در پاسخ به حملات علیه کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز، به بیش از ۸۰ هدف استراتژیک در جنوب ایران، از جمله چابهار و بندرعباس حمله کرده است [3]. در واکنش به این اقدام، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با پرتاب موشک و پهپاد، ۸۵ موضع نظامی آمریکا در منطقه از جمله پایگاه‌های هوایی در کویت و بحرین و مقر ناوگان پنجم دریایی آمریکا را هدف قرار داد.

دونالد ترامپ که در نشست سران ناتو در آنکارا حضور داشت، با لحنی تند اعلام کرد که از نظر او این توافق «پایان‌یافته» است و مذاکره با تهران را «اتلاف وقت» توصیف کرد [3]. این اظهارات در حالی مطرح شد که پاکستان به عنوان میانجی اصلی، همچنان بر ضرورت گفتگو تأکید دارد و معتقد است که هیچ جایگزین نظامی برای حل این بحران وجود ندارد.

نقش کلیدی پاکستان و تلاش برای صلح منطقه‌ای پاکستان که با همکاری قطر، ترکیه و مصر نقش محوری در دستیابی به آتش‌بس ماه آوریل و توافق‌نامه ژوئن داشت، اکنون در تلاش است تا از خروج کامل طرفین از این پیمان جلوگیری کند. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، تأکید کرده است که ثبات منطقه به اجرای دقیق این یادداشت تفاهم بستگی دارد.

برخی تحلیل‌گران نظامی معتقدند که بازیگران منطقه‌ای دیگر، از جمله اسرائیل، تمایلی به موفقیت این توافق ندارند و ممکن است برای خروج آمریکا از این پیمان فشار وارد کنند [4]. با این حال، اسلام‌آباد هشدار داده است که فروپاشی توافق‌نامه اسلام‌آباد می‌تواند منجر به بسته شدن دائمی تنگه هرمز شود که روزانه ۲۱ میلیون بشکه نفت از آن عبور می‌کند و این موضوع اقتصاد جهانی را با بحرانی بی‌سابقه روبرو خواهد کرد.

آینده مبهم و ضرورت بازگشت به میز مذاکره در حالی که قرار بود دور جدید مذاکرات فنی در ۱۱ ژوئیه در پاکستان برگزار شود، اکنون برگزاری این نشست در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. پاکستان از هر دو طرف خواسته است تا به جای زبان تهدید، به تعهدات خود مبنی بر عدم استفاده از زور علیه یکدیگر بازگردند. سرنوشت ۳۰۰ میلیارد دلار دارایی بلوکه شده ایران و پروتکل‌های نظارت بر برنامه هسته‌ای، همگی به حفظ این توافق شکننده گره خورده است. اکنون جهان منتظر است تا ببیند آیا دیپلماسی اسلام‌آباد می‌تواند بار دیگر سایه جنگ را از سر منطقه دور کند یا خیر.