نقش کلیدی پاکستان در توافق ایران و آمریکا؛ اسلام‌آباد معمار صلح شد

امروز، ۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، جهان شاهد یکی از بزرگترین موفقیت‌های دیپلماتیک در دهه‌های اخیر است. پس از ماه‌ها درگیری نظامی که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد و منطقه را در آستانه یک فروپاشی کامل قرار داد، سرانجام ایران و ایالات متحده بر سر چارچوبی برای صلح دائمی به توافق رسیدند. این توافق که به «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» شهرت یافته، محصول هفته‌ها دیپلماسی فشرده و رفت‌وبرگشت‌های مداوم مقامات پاکستانی میان تهران و واشنگتن است [۱][۲].

تفاهم‌نامه اسلام‌آباد؛ پایانی بر بحران انرژی و نظامی بر اساس جزئیات منتشر شده، این توافق شامل توقف فوری و دائمی تمامی عملیات‌های نظامی در همه جبهه‌ها، از جمله لبنان، است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که محاصره دریایی ایران لغو شده و تنگه هرمز بلافاصله به روی تمامی کشتی‌های تجاری بازگشایی می‌شود [۱][۳]. این اقدام که با هدف تثبیت بازارهای جهانی انرژی انجام شده، با استقبال گسترده رهبران جهان روبرو شده است. همچنین مقرر شده که مبلغ ۲۴ میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه شده ایران طی یک دوره ۶۰ روزه آزاد شود که نیمی از آن پیش از آغاز مذاکرات فنی در دسترس تهران قرار خواهد گرفت [۱.۱.۵].

دیپلماسی پشت‌پرده: نقش ژنرال عاصم منیر و شهباز شریف گزارش‌های رسیده از اسلام‌آباد حاکی از آن است که ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، نقشی بی‌بدیل در این فرآیند ایفا کرده است. به گفته منابع آگاه، متن اولیه این تفاهم‌نامه شخصاً توسط ژنرال منیر و پس از تماس‌های تلفنی متعدد با دونالد ترامپ و مقامات عالی‌رتبه ایرانی تدوین شده است [۴][۱.۴.۱]. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، نیز با هماهنگی میان قدرت‌های منطقه‌ای نظیر قطر، عربستان سعودی و ترکیه، بستری امن برای گفتگوهای مستقیم و غیرمستقیم فراهم کرد. این تلاش‌ها باعث شد تا پاکستان از یک بازیگر حاشیه‌ای به «بازیگر اصلی» و معمار صلح در خاورمیانه تبدیل شود [۱.۳.۳].

چرا پاکستان به عنوان میانجی پذیرفته شد؟ موفقیت پاکستان در این پرونده به چند عامل کلیدی بستگی داشت. اول، پاکستان فاقد پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاک خود است که این موضوع اعتماد طرف ایرانی را جلب کرد. دوم، روابط نزدیک اسلام‌آباد با دولت ترامپ و همزمان داشتن کانال‌های ارتباطی باز با تهران، موقعیتی منحصر به فرد به این کشور بخشید [۱.۳.۴]. همچنین حمایت استراتژیک چین از نقش میانجی‌گری پاکستان، وزن دیپلماتیک این کشور را در برابر فشارهای بین‌المللی افزایش داد [۱.۳.۳].

مسیر پیش رو: امضای رسمی در ژنو در حالی که تفاهم‌نامه اولیه به صورت دیجیتال به امضای جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران رسیده است، مراسم رسمی امضای توافق‌نامه صلح برای روز جمعه، ۱۹ ژوئن ۲۰۲۶، در شهر ژنو سوئیس برنامه‌ریزی شده است [۱.۱.۳][۱.۳.۸]. این نشست قرار است با حضور ناظران بین‌المللی و میانجی‌گران اصلی برگزار شود تا جزئیات مربوط به برنامه‌های هسته‌ای و لغو کامل تحریم‌ها در دورهای بعدی گفتگوها بررسی شود.