پیشنهاد جنجالی پزشکیان: تشکیل «ناتوی اسلامی» با مشارکت محوری ترکیه

فراخوان برای معماری جدید امنیتی در جهان اسلام

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در جریان سفر رسمی خود به اسلام‌آباد، پایتخت پاکستان، پیشنهادی تاریخی را مطرح کرد که می‌تواند موازنه قدرت در منطقه را به طور اساسی تغییر دهد. او در جریان نشست‌های دیپلماتیک خود، با اشاره به ضرورت همبستگی میان امت اسلامی، خواستار تشکیل یک پیمان نظامی و امنیتی مشترک موسوم به «ناتوی اسلامی» شد [1]. پزشکیان تأکید کرد که بحران‌های جاری در غرب آسیا و منطقه خلیج فارس تنها از طریق همکاری‌های درون‌منطقه‌ای و بدون دخالت قدرت‌های خارجی قابل حل است.

این پیشنهاد در حالی مطرح می‌شود که منطقه شاهد تحولات دیپلماتیک بزرگی است. ایران و ایالات متحده به تازگی تحت میانجی‌گری پاکستان به تفاهم‌نامه‌ای موسوم به «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» دست یافته‌اند که شامل کاهش تحریم‌ها و تلاش برای استقرار صلح در جبهه‌های مختلف است [3]. پزشکیان معتقد است که در این فضای جدید، کشورهای مسلمان باید یک «جبهه واحد» در برابر تهدیدات و دشمنان مشترک تشکیل دهند.

ترکیه؛ ستون فقرات ائتلاف نظامی جدید

رئیس‌جمهور ایران در سخنان خود به طور مشخص به نقش کلیدی ترکیه اشاره کرد و این کشور را یکی از ارکان اصلی هرگونه ائتلاف امنیتی در جهان اسلام دانست [1]. پیش از این نیز در تماس‌های تلفنی میان پزشکیان و رجب طیب اردوغان، بر ضرورت همدلی و اتخاذ تدابیر مشترک برای برقراری صلح و امنیت پایدار در منطقه تأکید شده بود [2]. از نگاه تهران، حضور ترکیه به عنوان یک قدرت نظامی برتر و عضو ناتو، می‌تواند به این ائتلاف جدید مشروعیت بین‌المللی و توان عملیاتی بالایی ببخشد.

پزشکیان با ستایش از مواضع آنکارا در قبال مسائل منطقه، تصریح کرد که همکاری‌های راهبردی میان ایران، ترکیه و پاکستان می‌تواند هسته مرکزی این معماری امنیتی جدید را شکل دهد. او خاطرنشان کرد که حذف مرزهای اقتصادی و تقویت پیوندهای دفاعی میان این سه قدرت بزرگ، راه را برای پیوستن سایر کشورهای اسلامی هموار خواهد کرد.

پاکستان و نقش رهبری هسته‌ای

یکی دیگر از نکات برجسته در طرح پزشکیان، دعوت از پاکستان برای ایفای نقش رهبری در این ساختار امنیتی بود. او با اشاره به توانمندی‌های دفاعی و قدرت هسته‌ای پاکستان، پیشنهاد کرد که این کشور می‌تواند محوریت دفاعی ناتوی اسلامی را بر عهده بگیرد [1]. پاکستان در ماه‌های اخیر نقش فعالی در دیپلماسی منطقه‌ای ایفا کرده و به عنوان پل ارتباطی میان تهران و واشینگتن عمل کرده است [4].

چالش‌ها و چشم‌انداز پیش رو

اگرچه پیشنهاد تشکیل ناتوی اسلامی با استقبال برخی جریان‌های سیاسی در منطقه روبرو شده، اما تحقق آن با چالش‌های بزرگی همراه است. تفاوت‌های ساختاری در سیاست خارجی کشورهایی مانند عربستان سعودی، مصر و ترکیه و همچنین وابستگی‌های نظامی برخی از این کشورها به غرب، از جمله موانع جدی محسوب می‌شود. با این حال، پزشکیان تأکید دارد که «عزت و سربلندی مسلمانان در گرو وحدت و همراهی است» و این ائتلاف می‌تواند به پایان جنگ‌ها و تجاوزات در سرزمین‌های اسلامی منجر شود [2].