بیانیه حساس قطر: میلیاردها دلار دارایی ایران در کانون مذاکرات صلح

جزئیات بسته پیشنهادی ۱۲ میلیارد دلاری قطر در پی بن‌بست ایجاد شده در مذاکرات مستقیم میان ایران و ایالات متحده، دولت قطر به عنوان میانجی اصلی، طرحی میانه را برای تسهیل توافق ارائه کرده است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده در ۱۷ ژوئن ۲۰۲۶، این بسته مالی شامل ۱۲ میلیارد دلار است که از دو بخش مساوی تشکیل شده است: ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های فعلی ایران که در بانک‌های قطری نگهداری می‌شود و ۶ میلیارد دلار دیگر در قالب یک خط اعتباری یا وام منعطف که دوحه در اختیار تهران قرار خواهد داد [۲][۵].

ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، در بیانیه‌ای اعلام کرد که این منابع مالی بخشی از «میز مذاکره» بوده و هدف آن ایجاد اطمینان متقابل برای امضای یادداشت تفاهم (MoU) است که قرار است به زودی میان طرفین نهایی شود [۱][۳].

اختلاف بر سر زمان‌بندی آزادسازی منابع گزارش‌ها حاکی از آن است که یکی از چالش‌های اصلی در روزهای اخیر، زمان‌بندی دسترسی ایران به این اموال بوده است. تیم مذاکره‌کننده ایران به رهبری عباس عراقچی و با حمایت محمدباقر قالیباف، بر آزادسازی فوری ۵۰ درصد از کل دارایی‌های مسدود شده (حدود ۱۲ میلیارد دلار از مجموع ۲۴ میلیارد دلار ادعایی) همزمان با امضای پیش‌نویس توافق تاکید کرده است [۲][۴].

با این حال، طرف آمریکایی با این پیشنهاد مخالفت کرده و اصرار دارد که آزادسازی منابع باید به صورت مرحله‌ای و مشروط به «راستی‌آزمایی اقدامات فنی» و پایبندی ایران به مفاد تفاهم‌نامه صلح باشد [۳][۵]. عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی ایران، نیز تایید کرده است که اقدامات بانکی برای اطمینان از دسترسی مؤثر به این منابع پس از امضای رسمی یادداشت تفاهم آغاز خواهد شد [۳].

نقش قطر در «اعلامیه اسلام‌آباد» مذاکرات جاری که به «اعلامیه اسلام‌آباد» شهرت یافته، با میانجی‌گری تیمی متشکل از قطر، پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه به مراحل نهایی خود نزدیک شده است [۴]. بیانیه اخیر قطر نشان‌دهنده تلاش این کشور برای جلوگیری از بازگشت تنش‌ها و تضمین بازگشایی بدون هزینه تنگه هرمز است. بر اساس گزارش‌های دیپلماتیک، بخشی از توافقات مالی شامل پرداخت‌هایی است که تحت عنوان هزینه‌های عبور و مرور کشتی‌ها از تنگه هرمز به ایران تعلق می‌گیرد تا بدین ترتیب بخشی از فشارهای تحریمی کاهش یابد [۴].

چشم‌انداز بازسازی و صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری فراتر از دارایی‌های مسدود شده در قطر، مذاکرات ژوئن ۲۰۲۶ شامل طرحی گسترده‌تر برای ایجاد یک صندوق توسعه و بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای ایران است [۴]. در حالی که واشینگتن اعلام کرده مستقیماً در این صندوق سرمایه‌گذاری نخواهد کرد، اما راه را برای مشارکت کشورهای حاشیه خلیج فارس و آزادسازی سایر دارایی‌های ارزی ایران در سطح جهان هموار می‌کند. انتظار می‌رود با امضای رسمی این تفاهم‌نامه در روز جمعه، فصل جدیدی در روابط اقتصادی ایران و جامعه بین‌المللی آغاز شود [۳][۴].