حمایت متحدان منطقه‌ای از توافق صلح ایران و آمریکا؛ گامی به سوی ثبات

در تاریخ ۱۳ ژوئن ۲۰۲۶، تحولات دیپلماتیک در خاورمیانه به اوج خود رسید. گزارش‌ها حاکی از آن است که کشورهای قطر، ترکیه و عربستان سعودی در یک موضع‌گیری هماهنگ، حمایت کامل خود را از توافق احتمالی میان ایران و ایالات متحده اعلام کرده‌اند [۱]. این حمایت سه‌جانبه پس از آن صورت گرفت که پاکستان به عنوان میانجی اصلی، از دستیابی به یک متن نهایی برای پایان دادن به درگیری‌ها خبر داد.

دیپلماسی تلفنی دوحه با قدرت‌های منطقه محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر، در تماس‌های تلفنی جداگانه با هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه و فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان، آخرین وضعیت مذاکرات را بررسی کرد [۳]. بر اساس بیانیه وزارت خارجه قطر، تمامی طرف‌ها از پیشرفت‌های حاصل شده ابراز رضایت کرده و بر ضرورت حل‌وفصل مسائل باقی‌مانده از طریق گفت‌وگو تأکید ورزیدند. این هماهنگی نشان‌دهنده یک اراده جمعی در منطقه برای جلوگیری از وقوع یک جنگ تمام‌عیار است که می‌توانست امنیت انرژی و ثبات اقتصادی جهان را به خطر بیندازد [۲].

نقش کلیدی پاکستان و قطر در میانجی‌گری یکی از نکات برجسته در این دوره از مذاکرات، نقش محوری پاکستان است. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، اعلام کرد که پس از تلاش‌های فشرده میانجی‌گرانه، متن نهایی توافق صلح حاصل شده است [۲]. در همین راستا، گزارش‌ها از احتمال برگزاری یک نشست پنج‌جانبه با حضور عربستان سعودی، ترکیه، پاکستان، قطر و مصر خبر می‌دهند تا مکانیسم‌های تضمین اجرای توافق و بررسی ابعاد امنیتی آن نهایی گردد. این نشست نشان‌دهنده اعتماد کشورهای منطقه به فرآیندی است که فراتر از روابط دوجانبه تهران-واشینگتن پیش رفته است [۱].

واکنش واشینگتن و لغو حملات نظامی در جبهه مقابل، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با انتشار پیامی اعلام کرد که به دلیل پیشرفت‌های چشمگیر در مذاکرات و تأیید توافق توسط سطوح عالی رهبری در ایران، دستور لغو حملات هوایی برنامه‌ریزی شده به اهداف ایرانی را صادر کرده است [۴]. ترامپ تأکید کرد که جزئیات توافق مورد تأیید متحدانی چون اسرائیل، عربستان و ترکیه نیز قرار گرفته است. با این حال، وی خاطرنشان کرد که محاصره دریایی تا زمان امضای نهایی توافق به قوت خود باقی خواهد ماند تا تمامی مراحل رویه‌ای تکمیل شود.

چشم‌انداز صلح پایدار در منطقه حمایت ترکیه و عربستان از این توافق، تغییری راهبردی در سیاست‌های منطقه‌ای محسوب می‌شود. ریاض که پیش از این رویکردی رقابتی با تهران داشت، اکنون ثبات را اولویت اصلی خود برای پیشبرد پروژه‌های توسعه‌ای قرار داده است. ترکیه نیز به عنوان یک بازیگر کلیدی، به دنبال کاهش هزینه‌های ناشی از تنش‌های منطقه‌ای و تقویت همکاری‌های اقتصادی است [۳]. اگرچه هنوز چالش‌هایی در مسیر امضای نهایی در اروپا وجود دارد، اما اجماع فعلی میان دوحه، آنکارا و ریاض، قوی‌ترین سیگنال صلح در دهه‌های اخیر به شمار می‌رود که می‌تواند به بازگشایی تنگه هرمز و کاهش تحریم‌ها منجر شود [۲].