حق تحصیل فراتر از دیوارها: چالش‌های آموزشی در زندان‌های ترکیه

گزارش بیانت: حقی که پشت میله‌ها می‌ماند در تاریخ ۱۶ ژوئن ۲۰۲۶، خبرگزاری بیانت (Bianet) در گزارشی تحلیلی با عنوان «حق تحصیل فراتر از دیوارها»، به بررسی وضعیت بحرانی آموزش در سیستم قضایی ترکیه پرداخت. این گزارش تاکید می‌کند که آموزش نباید با ورود به زندان متوقف شود، اما در عمل، بسیاری از زندانیان از شرکت در امتحانات دانشگاهی و دسترسی به منابع علمی محروم مانده‌اند [1]. این مسئله نه تنها یک چالش آموزشی، بلکه یک نقض آشکار حقوق بشر در سال ۲۰۲۶ محسوب می‌شود.

موانع اصلی: از اینترنت تا کتاب بر اساس یافته‌های اخیر، یکی از بزرگترین چالش‌ها، عدم دسترسی زندانیان به ابزارهای دیجیتال و اینترنت برای گذراندن دوره‌های آموزش از راه دور است. در حالی که دانشگاه‌های ترکیه به سمت سیستم‌های آنلاین حرکت کرده‌اند، زیرساخت‌های زندان‌ها همچنان در برابر این تغییر مقاومت می‌کنند [2]. علاوه بر این، محدودیت‌های شدیدی بر ورود کتاب‌های غیردرسی و حتی جزوات آموزشی اعمال می‌شود که به بهانه‌های امنیتی، مانع از پیشرفت تحصیلی افراد می‌شود. دادگاه قانون اساسی ترکیه اخیراً در برخی پرونده‌ها این محدودیت‌ها را نقض حقوق فردی دانسته است، اما اجرای این احکام در سطح زندان‌ها با کندی صورت می‌گیرد [3].

ضرورت اصلاحات ساختاری فعالان حقوق بشر معتقدند که بازپروری زندانیان بدون آموزش امکان‌پذیر نیست. گزارش‌های ژوئن ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که نرخ بازگشت به جرم در میان زندانیانی که در دوران حبس موفق به ادامه تحصیل شده‌اند، به مراتب کمتر است. نهادهای بین‌المللی از دولت ترکیه خواسته‌اند تا پروتکل‌های امنیتی را به گونه‌ای اصلاح کند که حق تحصیل فدای سخت‌گیری‌های اداری نشود [2]. این اصلاحات شامل فراهم کردن محیط‌های مطالعه مناسب، دسترسی کنترل‌شده به پایگاه‌های داده علمی و تسهیل حضور در جلسات امتحانی است.

چشم‌انداز آینده با انتشار این گزارش‌ها، فشارها بر وزارت دادگستری ترکیه برای شفاف‌سازی در مورد وضعیت آموزشی زندانیان افزایش یافته است. عنوان «حق تحصیل فراتر از دیوارها» اکنون به شعاری برای کمپین‌های مدنی تبدیل شده که خواستار برابری آموزشی برای تمام شهروندان، فارغ از وضعیت آزادی آن‌ها هستند [1]. انتظار می‌رود در ماه‌های آینده، پارلمان ترکیه لایحه‌ای را برای بازنگری در حقوق آموزشی زندانیان بررسی کند تا شکاف میان قوانین روی کاغذ و واقعیت‌های پشت دیوارها پر شود.