رایزنی‌های امنیتی روسیه و ایران؛ واکاوی مذاکرات سرنوشت‌ساز در سوئیس

هماهنگی تهران و مسکو در سایه مذاکرات سوئیس در تاریخ ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶ (۳ تیر ۱۴۰۵)، سرگئی شویگو، دبیر شورای امنیت روسیه، در حاشیه نشست مقامات عالی‌رتبه امنیتی کشورهای عضو گروه بریکس در دهلی‌نو، دیداری پرمحتوا با نمایندگان امنیتی جمهوری اسلامی ایران داشت. محور اصلی این گفتگوها، بررسی آخرین تحولات مربوط به مذاکرات اخیر ایران و آمریکا در سوئیس بود [۱]. شویگو تأکید کرد که این رایزنی‌ها به دو کشور اجازه می‌دهد تا در شرایط پیچیده بین‌المللی، اطلاعات حساس را تبادل کرده و منافع یکدیگر را در تدوین سیاست خارجی لحاظ کنند.

تشکیل کارگروه‌های چهارگانه؛ گامی به سوی توافق نهایی؟ گزارش‌های رسیده از منابع دیپلماتیک حاکی از آن است که مذاکرات فنی میان ایران و آمریکا در تفریحگاه «بورگن‌اشتوک» سوئیس در تاریخ ۲۳ ژوئن به پایان رسیده است. بر اساس اعلام کاظم غریب‌آبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، دو طرف بر سر تشکیل چهار کارگروه تخصصی توافق کرده‌اند: «لغو تحریم‌ها»، «امور هسته‌ای»، «بازسازی و توسعه اقتصادی» و «نظارت و اجرا» [۲][۴]. این کارگروه‌ها وظیفه دارند جزئیات اجرایی یادداشت تفاهمی را که در ۱۸ ژوئن توسط رؤسای جمهور دو کشور، مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ، به صورت دیجیتالی امضا شد، نهایی کنند [۳].

چالش‌های باقی‌مانده؛ از تنگه هرمز تا بحران لبنان روسیه با دقت روند این مذاکرات را زیر نظر دارد، چرا که هرگونه توافق میان تهران و واشینگتن می‌تواند موازنه قدرت در اوراسیا را تغییر دهد. یکی از نقاط چالش‌برانگیز در این گفتگوها، وضعیت تنگه هرمز است. محمدباقر قالیباف، مذاکره‌کننده ارشد ایران، تأکید کرده است که اداره این آبراه راهبردی تحت حاکمیت کامل ایران باقی خواهد ماند و به شرایط پیش از جنگ باز نخواهد گشت [۲]. همچنین، موضوع آتش‌بس در لبنان و توقف حملات اسرائیل به حزب‌الله، از پیش‌شرط‌های اصلی ایران برای پیشرفت در پرونده هسته‌ای عنوان شده است [۴].

نقش بریکس و ائتلاف‌های منطقه‌ای دیدار شویگو با مقامات ایرانی در دهلی‌نو نشان‌دهنده عمق استراتژیک روابط دو کشور در قالب بلوک‌های قدرت جدید مانند بریکس است. دبیر شورای امنیت روسیه خاطرنشان کرد که مسکو و تهران به عنوان شرکای راهبردی، در حال هماهنگی برای مقابله با چالش‌های امنیتی غیرمرسوم و تهدیدات سایبری هستند [۱]. این همکاری‌ها در حالی تقویت می‌شود که غرب به رهبری آمریکا تلاش می‌کند از طریق مذاکرات سوئیس، بخشی از تنش‌های خاورمیانه را مدیریت کند، اما ایران و روسیه بر ضرورت حفظ استقلال سیاسی و امنیتی منطقه تأکید دارند.

در نهایت، رایزنی‌های اخیر نشان داد که علی‌رغم گشایش‌های دیپلماتیک میان تهران و واشینگتن، پیوند امنیتی میان ایران و روسیه همچنان به عنوان یک وزنه تعادل در سیاست خارجی دو کشور عمل می‌کند. مسکو مایل است اطمینان حاصل کند که هرگونه توافق در سوئیس، به قیمت تضعیف همکاری‌های راهبردی تهران-مسکو تمام نخواهد شد.