رایزنی حیاتی شهباز شریف و پزشکیان؛ تلاش برای نجات صلح در میانه تنش‌ها

میانجی‌گری پاکستان در بحران ژوئیه ۲۰۲۶ امروز، ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۶، منطقه خاورمیانه و جنوب آسیا بار دیگر در آستانه یک انفجار نظامی قرار گرفته است. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، در تماسی تلفنی با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، تلاش‌های دیپلماتیک گسترده‌ای را برای جلوگیری از بازگشت به وضعیت جنگ تمام‌عیار آغاز کرده است. طبق گزارش موسسه تفکر استراتژیک (SDE)، شریف در این گفتگو به دنبال یافتن راهکاری فوری برای توقف درگیری‌های پراکنده‌ای است که صلح منطقه را تهدید می‌کند [۱].

نخست‌وزیر پاکستان در این تماس بر اهمیت «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» (Islamabad MoU) که در ژوئن ۲۰۲۶ با میانجی‌گری پاکستان امضا شده بود، تأکید کرد. او از ایران و سایر طرف‌های درگیر خواست تا با خویشتن‌داری، از دستاوردهای صلحی که در ماه‌های اخیر با دشواری بسیار به دست آمده است، محافظت کنند [۳].

زمینه تاریخی: از جنگ فوریه تا صلح آوریل بحران فعلی ریشه در وقایع خونین اوایل سال ۲۰۲۶ دارد. در ۲۸ فوریه، حملات گسترده‌ای آغاز شد که منجر به کشته شدن رهبری ارشد ایران و آغاز یک دوره جنگ ویرانگر گشت. پس از هفته‌ها درگیری، سرانجام در ۸ آوریل ۲۰۲۶ یک توافق آتش‌بس اولیه حاصل شد [۴]. با این حال، حوادث روزهای اخیر، از جمله تبادل آتش میان نیروهای آمریکایی و ایرانی و تنش‌ها در تنگه هرمز، این ثبات شکننده را به خطر انداخته است.

شهباز شریف در پیام خود در شبکه اجتماعی X اعلام کرد که پاکستان آماده است تا نقش خود را به عنوان یک «میانجی صادق و بی‌طرف» برای برقراری صلح پایدار در منطقه ادامه دهد [۲]. او همچنین با امیر قطر نیز در این رابطه گفتگو کرده تا جبهه‌ای متحد برای احیای مذاکرات ایجاد کند [۵].

تحلیل موسسه تفکر استراتژیک (SDE) کارشناسان موسسه تفکر استراتژیک معتقدند که سفر اخیر مسعود پزشکیان به اسلام‌آباد و توافقات دوجانبه صورت گرفته، زیربنای تلاش‌های فعلی برای صلح است. با این حال، اظهارات اخیر دونالد ترامپ مبنی بر اینکه «آتش‌بس به پایان رسیده است»، فشارها را بر دیپلماسی پاکستان دوچندان کرده است [۱][۴].

پزشکیان در پاسخ به ابراز نگرانی شریف، ضمن قدردانی از نقش سازنده پاکستان، تأکید کرد که ایران به دنبال گسترش جنگ نیست اما در برابر هرگونه تجاوزی از خود دفاع خواهد کرد. او همچنین از حضور هیئت پاکستانی در مراسم‌های رسمی اخیر تهران تشکر کرد که نشان‌دهنده عمق روابط استراتژیک دو کشور در این دوران بحرانی است [۳][۵].

چالش‌های پیش رو و ضرورت دیپلماسی در حالی که جهان بر روی مسابقات جام جهانی ۲۰۲۶ متمرکز است، دیپلمات‌ها در اسلام‌آباد و تهران در تلاش‌اند تا از وقوع یک فاجعه انسانی دیگر جلوگیری کنند. مسئله کنترل تنگه هرمز و حملات به کشتی‌های تجاری، همچنان اصلی‌ترین نقطه اصطکاک میان طرفین است [۴]. شهباز شریف هشدار داده است که هرگونه اقدام نسنجیده می‌تواند تمامی تلاش‌های صلح در ماه‌های اخیر را نابود کند و منطقه را به سال‌های تاریک درگیری بازگرداند [۲].