وزیر کشور ترکیه در مرز ایران و عراق: تشریح استراتژی امنیتی «۳ لایه»

بازدید از نقطه صفر مرزی؛ اهمیت پایگاه زیروین تپه در تاریخ ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۶، مصطفی چفتچی، وزیر کشور ترکیه، در سفری حساس به استان حکاری، از پایگاه نظامی «زیروین تپه» (Zirvin Tepe) در منطقه شمدینلی بازدید کرد. این پایگاه که در ارتفاعات راهبردی واقع شده، تنها ۷.۵ کیلومتر با مرز ایران و ۲۸ کیلومتر با مرز عراق فاصله دارد [۱]. وزیر کشور در این بازدید که با همراهی ژنرال علی چارداکچی، فرمانده کل ژاندارمری و ابراهیم تاشیاپان، استاندار حکاری انجام شد، از نزدیک در جریان فعالیت‌های پایش مرزی و سیستم‌های دفاعی پیشرفته مستقر در منطقه قرار گرفت.

چفتچی در گفتگو با سربازان و محافظان امنیتی (کوروچی‌ها)، این پایگاه را یکی از حیاتی‌ترین نقاط دفاعی کشور دانست و تاکید کرد که امنیت شهرهای بزرگ ترکیه مدیون بیداری و فداکاری نیروهایی است که در این نقاط صعب‌عبور و در شرایط جوی دشوار مشغول خدمت هستند [۲].

استراتژی «۳ لایه»؛ از آنکارا تا مرزهای شرقی یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان وزیر کشور ترکیه، تشریح مدل امنیتی «۳ لایه» بود که به گفته وی، نقشی کلیدی در برگزاری بدون حادثه نشست سران ناتو در آنکارا (۷-۸ ژوئیه ۲۰۲۶) ایفا کرد. چفتچی توضیح داد که برای تامین امنیت این رویداد بین‌المللی، یک سپر حفاظتی در سه سطح طراحی شده بود:

۱. لایه اول: استان‌های همجوار و محیط پیرامونی شهر آنکارا.
۲. لایه دوم: استان‌های ساحلی، بنادر و مناطق مرکزی.
۳. لایه سوم: استان‌های مرزی و نقاط صفر مرزی [۳].

وی خاطرنشان کرد که پایگاه‌های مرزی مانند زیروین تپه، در واقع خط مقدم یا همان «لایه سوم» این استراتژی بودند. به گفته وزیر، اگر امنیت در این لایه بیرونی به درستی تامین نمی‌شد، لایه‌های داخلی در برابر تهدیدات آسیب‌پذیر می‌بودند. موفقیت نشست ناتو در پایتخت، نتیجه مستقیم کنترل دقیق ترددها در مرزهای ایران و عراق بوده است [۱].

پروژه «ترکیه بدون ترور» و تحول در امنیت مرزی وزیر کشور ترکیه در بخش دیگری از اظهارات خود به پیشرفت پروژه «ترکیه بدون ترور» (Terörsüz Türkiye) اشاره کرد. او مدعی شد که به لطف سرمایه‌گذاری‌های عظیم در زیرساخت‌های مرزی، ماهیت ماموریت‌های نظامی در منطقه تغییر کرده است. چفتچی گفت: «دیگر در این مناطق شاهد تعقیب و گریز تروریست‌ها به شکل سنتی نیستیم؛ بلکه تمرکز اصلی ما اکنون بر حفظ نظم عمومی (آسایش) و پایش هوشمند مرزها برای جلوگیری از قاچاق و ترددهای غیرقانونی است» [۲].

وی همچنین اعلام کرد که از مجموع ۱۴۳۹ کیلومتر پروژه دیوارکشی مرزی و جاده‌های گشتی، تنها ۱۰۰ کیلومتر باقی مانده است که به زودی تکمیل خواهد شد. این دیوارها مجهز به حسگرهای فیبر نوری، دوربین‌های حرارتی و رادارهای زمینی هستند که به صورت ۲۴ ساعته توسط پهپادها پشتیبانی می‌شوند [۴].

پیامدهای منطقه‌ای و مدیریت بحران‌های احتمالی بازدید چفتچی در زمانی صورت می‌گیرد که نگرانی‌ها درباره ثبات منطقه‌ای افزایش یافته است. گزارش‌های اخیر حاکی از آن است که آنکارا طرح‌های احتیاطی برای مدیریت موج‌های احتمالی مهاجرت از سمت ایران را در دستور کار دارد. وزیر کشور با اشاره به این موضوع تاکید کرد که ترکیه دیگر سیاست «درهای باز» را دنبال نمی‌کند و هرگونه جابجایی جمعیت در آن سوی مرزها باید در همان منطقه مدیریت شود [۳]. استفاده از تکنولوژی‌های پیشرفته در مرز ایران و عراق، بخشی از این استراتژی بازدارنده برای جلوگیری از ورود کنترل‌نشده افراد به خاک ترکیه است.