گسترش روابط اقتصادی ایران و ترکیه؛ گامی بلند به سوی تجارت ۳۰ میلیارد دلاری

دیپلماسی اقتصادی در سایه تحولات منطقه‌ای در تاریخ ۳ ژوئیه ۲۰۲۶، جودت یلماز، معاون رئیس‌جمهور ترکیه، در سفر به تهران و دیدار با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، بر لزوم تقویت پیوندهای اقتصادی میان دو کشور تاکید کرد. این دیدار که در شرایط حساس منطقه‌ای و پس از تنش‌های اخیر صورت گرفت، نشان‌دهنده اراده سیاسی هر دو طرف برای تبدیل همسایگی به یک شراکت استراتژیک پایدار است [۱]. یلماز در این نشست تصریح کرد که امنیت و ثبات منطقه در گرو همکاری‌های نزدیک تهران و آنکارا است و هرگونه تقویت روابط اقتصادی می‌تواند مانع از دخالت‌های فرامنطقه‌ای شود.

هدف‌گذاری ۳۰ میلیارد دلاری و فرصت‌های جدید سرمایه‌گذاری یکی از محورهای اصلی گفتگوهای اخیر، دستیابی به سقف تجارت ۳۰ میلیارد دلاری است که پیش از این توسط روسای جمهور دو کشور هدف‌گذاری شده بود. صمد حسن‌زاده، رئیس اتاق بازرگانی ایران (ICCIMA)، در دیدارهای خود با مقامات اقتصادی ترکیه در استانبول و تهران، اعلام کرد که حجم واقعی تجارت دو کشور با احتساب مبادلات غیررسمی و دیجیتال هم‌اکنون از مرز ۳۰ میلیارد دلار عبور کرده است، اما هدف این است که تجارت رسمی نیز به این سطح برسد [۲]. در همین راستا، اتاق بازرگانی ایران بیش از ۲۰۰ فرصت سرمایه‌گذاری در بخش‌های پتروشیمی، معدن، کشاورزی مدرن و هوش مصنوعی را به شورای روابط اقتصادی خارجی ترکیه (DEIK) ارائه کرده است [۵].

چالش‌ها و فرصت‌های حوزه انرژی و بانکی ژوئیه ۲۰۲۶ زمان حساسی برای روابط انرژی دو کشور محسوب می‌شود، چرا که قرارداد ۲۵ ساله صادرات گاز ایران به ترکیه در این ماه به پایان می‌رسد. با وجود نیاز آنکارا به گاز ایران برای تامین امنیت انرژی در مناطق شرقی، چالش‌های ناشی از تحریم‌های بین‌المللی و توافقات جدید بانکی (از جمله پرونده هالک‌بانک) پرداخت‌های مالی را با پیچیدگی مواجه کرده است [۴]. با این حال، مذاکرات برای تمدید این قرارداد و ایجاد مکانیسم‌های پرداخت جدید در جریان است تا جریان انرژی میان دو کشور قطع نشود.

نقش ترکیه در بازسازی پساجنگ ایران مقامات ترکیه و فعالان بخش خصوصی این کشور، از جمله انجمن موسیاد (MUSIAD)، آمادگی کامل خود را برای مشارکت در بازسازی زیرساخت‌ها و واحدهای تولیدی آسیب‌دیده ایران در جریان درگیری‌های اخیر اعلام کرده‌اند [۳]. نوسازی گذرگاه‌های مرزی و فعال‌سازی مجدد کریدورهای ترانزیتی مانند خط راه‌آهن اسلام‌آباد-تهران-استانبول (ITI) از دیگر اولویت‌هایی است که می‌تواند جایگاه دو کشور را به عنوان هاب لجستیکی میان شرق و غرب تثبیت کند [۲]. این همکاری‌ها نه تنها به نفع دو ملت، بلکه ضامن صلح و رفاه پایدار در کل منطقه غرب آسیا خواهد بود.