İran-Türkiye 25 Yıllık Gaz Sözleşmesinin Sonu; Temmuz 2026'da Yenileme Zorlukları

Kritik Aşamada Yenileme Müzakereleri İran'ın Türkiye'ye yönelik 25 yıllık gaz ihracat sözleşmesinin Temmuz 2026'daki sona erme tarihi yaklaşırken, iki ülkenin üst düzey enerji yetkilileri bu stratejik anlaşmayı yenilemek için yoğun istişarelere başladı. İran Ulusal Gaz Şirketi CEO'su Saeed Tavakoli, Haziran 2026'da Tahran ve Ankara arasında ön ve ileri düzey müzakerelerin yapıldığını ve olumlu anlaşmalara varıldığını doğruladı [1]. 1996 yılında imzalanan ve 2001 yılında yürürlüğe giren sözleşme, Tebriz-Ankara boru hattı üzerinden Türkiye'nin devlet şirketi BOTAŞ'a yıllık yaklaşık 10 milyar metreküp gaz teslimatını öngörüyor.

Mali Zorluklar ve Yaptırım Engeli Geçtiğimiz on yılların aksine, iki ülke arasındaki temel zorluğun gaz hacmi veya boru hattı teknik sorunları olduğu dönem geride kaldı; artık yenileme yolundaki en büyük engel mali ve bankacılık altyapısıdır. Haziran 2026'da yayınlanan analizler, 2025 sonlarında JCPOA anlaşmasındaki tetikleme mekanizmasının (snapback) etkinleşmesi ve Birleşmiş Milletler yaptırımlarının geri dönmesinin mali işlemleri son derece zorlaştırdığını gösteriyor [2]. Ayrıca, Halkbank'ın Haziran 2026'da ABD Adalet Bakanlığı ile yaptığı son anlaşma, bu kamu bankasını sıkı denetim altına alarak İran lehine işlemleri fiilen yasakladı. Bu durum, Türk bankalarının gaz ödemelerini işleme koyma konusunda çok temkinli davranmasına neden oldu [2].

Türkiye Enerji Piyasasında Güç Dengesi Değişimi Türkiye son yıllarda enerji kaynaklarını çeşitlendirme stratejisine yoğun bir şekilde odaklandı. Bir zamanlar İran gazı vazgeçilmez görünürken, şu anda Türkiye'nin toplam gaz ithalatındaki payı yaklaşık %13'e geriledi [3]. Ankara; ExxonMobil ve Shell gibi şirketlerle uzun vadeli LNG sözleşmeleri imzalayarak ve Azerbaycan ile "Abşeron" sahası için 15 yıllık bir anlaşmayı tamamlayarak müzakere masasındaki konumunu güçlendirdi [1]. Bununla birlikte, Türkiye Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar, özellikle Doğu Anadolu bölgelerinde arz güvenliği için İran gaz akışının teknik ve stratejik bir gereklilik olmaya devam ettiğini vurguladı [3].

Doğu Anadolu İçin Altyapı Önemi İran gazı ulusal düzeyde Türkiye için "isteğe bağlı" hale gelmiş olsa da, Doğu Türkiye'deki enerji altyapısı hala büyük ölçüde İran boru hattına bağımlıdır. Batıdan doğuya iç gaz iletim şebekesi kısıtlamaları nedeniyle, İran gazının aniden kesilmesi kış mevsiminde Türkiye'nin doğu illerinde ciddi bir enerji güvenliği krizine yol açabilir [2]. Bu nedenle, hem Türkiye'nin teknik ihtiyaçlarını karşılamak hem de uluslararası yaptırımlardan kaynaklanan riskleri yönetmek amacıyla, daha düşük hacimli ve fiyatlandırmada daha fazla esneklik sunan yeni bir anlaşmanın imzalanması bekleniyor [1][4].