تحرکات تهران در شمال عراق و شکاف امنیتی فزاینده با ترکیه

حملات موشکی تهران: پیامی فراتر از مرزها در روزهای اخیر، شمال عراق بار دیگر به صحنه نمایش قدرت نظامی ایران تبدیل شده است. طبق گزارش‌های منتشر شده در ۱۷ و ۱۸ ژوئیه ۲۰۲۶، سپاه پاسداران حملات موشکی و پهپادی گسترده‌ای را علیه مواضع گروه‌های معارض کرد ایرانی در نزدیکی سلیمانیه و اربیل انجام داده است [۲]. این حملات که منجر به کشته شدن دست‌کم ۹ نفر از اعضای حزب کومله شده، نشان‌دهنده تغییر راهبرد تهران به سمت عملیات‌های «جراحی‌گونه» و رادیکال برای سرکوب مخالفان در خارج از مرزهاست [۳]. این تحرکات در حالی صورت می‌گیرد که منطقه درگیر تنش‌های وسیع‌تری میان ایران و نیروهای فرامنطقه‌ای است.

شکاف امنیتی؛ واگرایی راهبردی آنکارا و تهران اومور چلیک‌دونمز، تحلیل‌گر ارشد، در یادداشتی در «دیک‌گازته» به پدیده‌ای اشاره می‌کند که آن را «ماکاس» یا شکاف امنیتی میان ترکیه و ایران می‌نامد [۱]. در حالی که هر دو کشور نگران فعالیت گروه‌های مسلح کرد در مرزهای خود هستند، اهداف و روش‌های آن‌ها به شدت در حال فاصله گرفتن از یکدیگر است. ترکیه به دنبال ایجاد یک کمربند امنیتی ۳۰ کیلومتری در عمق خاک عراق و سوریه برای مقابله با پ‌ک‌ک است، اما تهران این حضور نظامی ترکیه را تهدیدی برای نفوذ ژئوپلیتیک خود در بغداد و سلیمانیه تلقی می‌کند.

نقش گروه‌های کرد در موازنه قدرت یکی از نکات کلیدی در تحلیل‌های اخیر، استفاده ابزاری از گروه‌های شبه‌نظامی در این رقابت منطقه‌ای است. گزارش‌ها حاکی از آن است که تهران با فشار بر دولت مرکزی عراق و اقلیم کردستان، خواستار خلع سلاح کامل گروه‌های معارض کرد ایرانی شده است [۳]. از سوی دیگر، آنکارا معتقد است که پ‌ک‌ک در برخی مناطق تحت نفوذ ایران، به عنوان یک پیمانکار فرعی عمل می‌کند تا مانع از تثبیت کامل طرح‌های امنیتی ترکیه شود. این تضاد منافع باعث شده تا همکاری‌های مرزی که زمانی بر پایه «مهار مشترک کردها» استوار بود، اکنون به یک رقابت سرد تبدیل شود.

آینده ثبات در مرزهای مشترک با نزدیک شدن به پایان قراردادهای انرژی میان دو کشور در اواسط سال ۲۰۲۶ و افزایش فشارهای ناشی از موج‌های جدید مهاجرت، مدیریت این شکاف امنیتی برای هر دو پایتخت حیاتی است. ترکیه با تقویت دیوارهای مرزی و سیستم‌های نظارتی پیشرفته، سعی در ایزوله کردن خود از بی‌ثباتی‌های داخلی ایران دارد [۱]. با این حال، تا زمانی که توافقی جامع بر سر مدیریت شمال عراق حاصل نشود، این «شکاف» می‌تواند به برخوردهای دیپلماتیک یا حتی نیابتی جدی‌تری میان این دو قدرت منطقه‌ای منجر شود.