صعود ۱۰ ساله ترکیه در رتبه‌بندی پیزا؛ تحلیل دکتر فائق تانری‌کولو

در حالی که بحث درباره کیفیت نظام آموزشی در ترکیه همواره یکی از داغ‌ترین موضوعات رسانه‌ای است، داده‌های بین‌المللی تصویر متفاوتی از روند رو به رشد این کشور ارائه می‌دهند. طبق تحلیل جدیدی که توسط دکتر فائق تانری‌کولو (Faik Tanrıkulu)، دانشیار دانشگاه مدیپول استانبول منتشر شده است، کارنامه ترکیه در آزمون بین‌المللی پیزا (PISA) طی یک دهه گذشته با شیبی مثبت در حال حرکت بوده است [۱].

تحول در نتایج پیزا؛ از ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶ آزمون پیزا که توسط سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) برگزار می‌شود، مهارت‌های دانش‌آموزان ۱۵ ساله را در سه حوزه اصلی ریاضیات، علوم و خواندن می‌سنجد. به گفته دکتر تانری‌کولو، اگرچه ترکیه هنوز در برخی شاخص‌ها پایین‌تر از میانگین کشورهای OECD قرار دارد، اما سرعت پیشرفت آن در میان کشورهای عضو کم‌نظیر است [۲].

بر اساس داده‌های تحلیل شده، در سال ۲۰۱۵ فاصله نمرات دانش‌آموزان ترکیه با میانگین جهانی در درس ریاضیات ۷۰ امتیاز بود، اما این شکاف در آخرین ارزیابی‌های رسمی به ۱۹ امتیاز کاهش یافته است. در حوزه علوم نیز این پیشرفت خیره‌کننده بوده و فاصله ۶۸ امتیازی سال ۲۰۱۵، اکنون به تنها ۹ امتیاز رسیده است که نشان‌دهنده نزدیکی بسیار زیاد به استانداردهای جهانی است [۱][۳].

کاهش فاصله با میانگین کشورهای OECD یکی از نکات کلیدی در تحلیل دکتر تانری‌کولو، ثبات در بهبود کیفیت آموزشی است. در حالی که بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته پس از دوران پاندمی کرونا با افت شدید نمرات مواجه شدند، ترکیه توانست جایگاه خود را حفظ کرده و حتی در برخی زمینه‌ها ارتقا دهد. ماتیاس کورمن، دبیرکل OECD نیز پیش‌تر اشاره کرده بود که ترکیه یکی از معدود کشورهایی است که در ۱۰ سال گذشته همواره در مسیر درست حرکت کرده است [۲].

در حوزه مهارت‌های خواندن نیز، فاصله ترکیه با میانگین جهانی از ۶۲ امتیاز در سال ۲۰۱۵ به ۲۰ امتیاز کاهش یافته است. این آمارها نشان می‌دهند که اصلاحات ساختاری در نظام آموزشی، از جمله به‌روزرسانی محتوای درسی و سرمایه‌گذاری بر زیرساخت‌های دیجیتال، نتایج ملموسی به همراه داشته است [۱].

عوامل کلیدی در بهبود کیفیت آموزشی دکتر تانری‌کولو معتقد است که نباید آموزش را با پروژه‌های زیرساختی مانند پل یا بیمارستان مقایسه کرد که نتایج آن‌ها بلافاصله دیده می‌شود. آموزش یک سرمایه‌گذاری بلندمدت است که ثمرات آن پس از یک دهه نمایان می‌گردد [۲]. افزایش دسترسی به آموزش پیش‌دبستانی، ارتقای کیفیت آموزش معلمان و استفاده از پلتفرم‌های یادگیری دیجیتال از جمله عواملی هستند که در این صعود ۱۰ ساله نقش ایفا کرده‌اند.

چشم‌انداز نتایج پیزا ۲۰۲۵ با توجه به روند فعلی، انتظار می‌رود نتایج دوره جدید (PISA 2025) که قرار است در سپتامبر ۲۰۲۶ به طور رسمی منتشر شود، مهر تأیید دیگری بر این پیشرفت مستمر باشد. کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که با ادامه این روند، ترکیه در سال‌های آینده به طور کامل به میانگین کشورهای توسعه‌یافته دست یابد و در برخی حوزه‌ها حتی از آن‌ها پیشی بگیرد [۱][۲]. این تحول نشان‌دهنده آن است که با وجود انتقادات داخلی، داده‌های بین‌المللی حکایت از یک جهش کیفی در نسل جدید دانش‌آموزان ترکیه دارند.