امضای پروتکل همکاری استراتژیک ترکیه در حوزه فناوری‌های کوانتومی

تحولی نوین در اکوسیستم فناوری ترکیه در تاریخ ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶، ترکیه شاهد امضای یکی از مهم‌ترین توافق‌نامه‌های علمی و صنعتی خود در سال‌های اخیر بود. این پروتکل که تحت عنوان «همکاری فناوری‌های کوانتومی» شناخته می‌شود، میان ریاست صنایع دفاعی (SSB) و کنسرسیومی از دانشگاه‌های تراز اول کشور به امضا رسید [۱]. هدف اصلی این طرح، ایجاد یک زیرساخت مشترک برای تحقیق، توسعه و تولید محصولات مبتنی بر کوانتوم است که می‌تواند جایگاه ترکیه را در نقشه تکنولوژی جهان تغییر دهد.

نقش کلیدی دانشگاه‌ها در توسعه دانش‌بنیان در این همکاری، دانشگاه‌های برجسته‌ای نظیر دانشگاه فنی خاورمیانه (METU)، دانشگاه بیلکنت و دانشگاه فنی استانبول نقش محوری ایفا می‌کنند. طبق مفاد این پروتکل، آزمایشگاه‌های تخصصی کوانتوم در این دانشگاه‌ها با حمایت مالی و تجهیزاتی دولت تقویت خواهند شد تا بر روی پروژه‌هایی نظیر «حسگرهای کوانتومی» و «رادارهای پیشرفته» کار کنند [۲]. این رویکرد نه تنها به تولید علم منجر می‌شود، بلکه نیروی انسانی متخصص مورد نیاز برای صنایع دفاعی و مخابراتی آینده را نیز تربیت می‌کند.

امنیت ملی در عصر کوانتوم یکی از جنبه‌های حیاتی این پروتکل، تمرکز بر «ارتباطات امن کوانتومی» و «توزیع کلید کوانتومی» (QKD) است. با پیشرفت رایانه‌های کوانتومی، روش‌های سنتی رمزنگاری در معرض خطر قرار دارند. ترکیه با درک این موضوع، قصد دارد از طریق این همکاری‌های دانشگاهی، سیستم‌های ارتباطی غیرقابل نفوذی را برای نهادهای دولتی و نظامی خود توسعه دهد [۳]. این اقدام به عنوان بخشی از استراتژی دفاع سایبری ۲۰۳۰ ترکیه توصیف شده است.

چشم‌انداز تجاری‌سازی و رقابت جهانی مقامات رسمی تأکید کرده‌اند که این پروتکل صرفاً محدود به تحقیقات آکادمیک نخواهد بود. هدف نهایی، انتقال دانش از دانشگاه به صنعت و تولید محصولات تجاری است که قابلیت صادرات داشته باشند [۱]. با حمایت از استارتاپ‌های دانشگاهی در حوزه کوانتوم، ترکیه امیدوار است در بازاری که پیش‌بینی می‌شود تا دهه آینده ارزش میلیاردی پیدا کند، سهم قابل توجهی داشته باشد. این حرکت، نشان‌دهنده عزم راسخ آنکارا برای عبور از اقتصاد سنتی به سمت اقتصاد مبتنی بر فناوری‌های فوق پیشرفته است.