رایزنی راهبردی ترکیه و روسیه درباره توافق جدید ایران و آمریکا

در تاریخ ۱ ژوئیه ۲۰۲۶، مسکو میزبان یک نشست دیپلماتیک حساس میان روسیه و ترکیه بود که محور اصلی آن، بررسی تفاهم‌نامه جدید میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا قرار داشت. گئورگی بوریسنکو، معاون وزیر امور خارجه روسیه، در دیداری با تانجو بیلگیچ، سفیر ترکیه در مسکو، بر لزوم پایبندی تمامی طرف‌ها به مفاد این توافق برای جلوگیری از تشدید مجدد تنش‌ها در منطقه تأکید کردند [۱].

جزئیات تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای گزارش‌های منتشر شده توسط خبرگزاری مهر و سایر منابع منطقه‌ای حاکی از آن است که این تفاهم‌نامه شامل ۱۴ بند کلیدی است که با هدف پایان دادن به یک دوره درگیری ۱۰۰ روزه تدوین شده است. از مهم‌ترین مفاد این پیش‌نویس می‌توان به توقف فوری و دائمی عملیات نظامی در تمامی جبهه‌ها از جمله لبنان، رفع کامل محاصره دریایی ایران توسط آمریکا ظرف ۳۰ روز و بازگشایی تنگه هرمز اشاره کرد [۳]. همچنین، مقرر شده است که مبلغ ۲۴ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدود شده ایران آزاد شود که نیمی از آن باید پیش از آغاز مذاکرات نهایی در اختیار تهران قرار گیرد [۴].

نقش میانجی‌گری و مواضع آنکارا ترکیه که همواره به عنوان پلی میان شرق و غرب عمل کرده، از این توافق استقبال گرمی نشان داده است. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، ضمن قدردانی از تلاش‌های میانجی‌گرانه پاکستان و قطر، این تفاهم را گامی حیاتی برای امنیت پایدار منطقه توصیف کرد [۲]. با این حال، مقامات آنکارا هشدار داده‌اند که این فرآیند همچنان شکننده است و احتمال کارشکنی یا خرابکاری توسط طرف‌های ثالث برای از بین بردن فضای صلح وجود دارد. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه نیز تأکید کرده است که حفظ این توافق تا مرحله امضای نهایی در ژنو، اولویت اصلی دیپلماسی منطقه‌ای است [۲].

چشم‌انداز ۶۰ روزه برای صلح پایدار طبق مفاد توافق، یک دوره ۶۰ روزه برای مذاکرات فنی جهت دستیابی به توافق نهایی در نظر گرفته شده است. این مذاکرات بر موضوعات هسته‌ای و لغو کامل تحریم‌های اولیه و ثانویه آمریکا متمرکز خواهد بود. روسیه و ترکیه در نشست اخیر خود توافق کردند که نظارت دقیق بر اجرای تعهدات، از جمله عدم مداخله آمریکا در امور داخلی ایران و خروج نیروهای نظامی از اطراف مرزهای این کشور، برای موفقیت این طرح ضروری است [۱][۳]. علاوه بر موضوع ایران، دیپلمات‌های دو کشور درباره وضعیت فلسطین، سوریه و لیبی نیز تبادل نظر کردند که نشان‌دهنده پیوستگی بحران‌های منطقه‌ای به یکدیگر است.