واکنش روسیه به شایعات فروش اس-۴۰۰ توسط ترکیه؛ «موضوعی بسیار حساس»

امروز، ۱۰ ژوئیه ۲۰۲۶، گزارش‌های منتشر شده در رسانه‌های ترکیه مبنی بر احتمال فروش سامانه‌های پدافند موشکی اس-۴۰۰ به یک کشور حاشیه خلیج فارس، موجی از واکنش‌های دیپلماتیک را در مسکو و آنکارا برانگیخته است. این تحول در حالی رخ می‌دهد که ترکیه تلاش می‌کند با حل و فصل بحران اس-۴۰۰، راه را برای بازگشت به برنامه جنگنده‌های اف-۳۵ و لغو تحریم‌های ایالات متحده هموار کند.

جنجال جدید؛ آیا اس-۴۰۰ از خاک ترکیه خارج می‌شود؟ گزارش‌های اولیه که توسط روزنامه «حریت» منتشر شد، حاکی از آن است که آنکارا ممکن است به زودی فروش سامانه‌های اس-۴۰۰ خود را به یکی از کشورهای حوزه خلیج فارس (احتمالاً قطر یا امارات متحده عربی) اعلام کند [۳]. عبدالقادر سلوی، تحلیلگر نزدیک به دولت ترکیه، مدعی شده است که جزئیات فنی این توافق در ساعات پایانی روز گذشته نهایی شده و هدف اصلی آن، متقاعد کردن واشینگتن برای لغو تحریم‌های «کاتسا» (CAATSA) است [۴]. این ادعاها بلافاصله با واکنش بورس استانبول مواجه شد و شاخص‌های اقتصادی به امید بهبود روابط با غرب، ۱.۴ درصد رشد کردند.

واکنش کرملین؛ دیپلماسی در سایه «گواهی کاربر نهایی» دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، در نشست خبری امروز خود ضمن تایید تماس‌های مداوم با طرف ترکیه‌ای، این موضوع را «فوق‌العاده حساس» توصیف کرد [۱]. پسکوف از پاسخ مستقیم به این سوال که آیا ترکیه برای فروش این سامانه‌ها از روسیه اجازه گرفته است یا خیر، خودداری کرد اما تأکید کرد که مسکو و آنکارا در این زمینه در حال رایزنی هستند [۲]. بر اساس قراردادهای تسلیحاتی بین‌المللی، هرگونه انتقال تجهیزات به کشور ثالث نیازمند موافقت کتبی کشور تولیدکننده (روسیه) تحت عنوان «گواهی کاربر نهایی» است که به نظر می‌رسد اکنون به اهرم فشار مسکو تبدیل شده است.

معامله بزرگ؛ اف-۳۵ در ازای خروج اس-۴۰۰ این تنش‌ها درست پس از پایان نشست سران ناتو در آنکارا (۷-۸ ژوئیه ۲۰۲۶) بالا گرفت. در این نشست، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، سیگنال‌های مثبتی مبنی بر احتمال بازگشت ترکیه به برنامه اف-۳۵ صادر کرد، مشروط بر اینکه سامانه‌های روسی به طور کامل از خاک ترکیه خارج شوند [۴]. رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه نیز در پاسخ به سوالات خبرنگاران درباره سرنوشت اس-۴۰۰‌ها با عبارت کوتاه «ما را تماشا کنید» به ابهامات دامن زد [۳].

پیامدهای راهبردی برای آنکارا و مسکو کارشناسان معتقدند که سامانه‌های اس-۴۰۰ در ترکیه عملاً به یک «فیل سفید» یا دارایی بلااستفاده تبدیل شده‌اند که به دلیل عدم ادغام در شبکه پدافندی ناتو، در انبارها خاک می‌خورند [۳]. از سوی دیگر، روسیه که به دلیل جنگ در اوکراین با نیاز شدید به تجهیزات پدافندی روبروست، ممکن است با بازخرید یا انتقال این سامانه‌ها به مقاصد مورد نظر خود موافقت کند، به شرطی که منافع راهبردی‌اش تأمین شود [۴]. در هر صورت، خروج اس-۴۰۰ از ترکیه می‌تواند بزرگترین مانع در روابط آنکارا و واشینگتن را پس از سال‌ها تنش برطرف کند.