عفو تحصیلی ۲۰۲۶ ترکیه؛ تصویب طرح بازگشت دانشجویان در پارلمان

در یک تحول مهم برای نظام آموزشی ترکیه، کمیسیون آموزش، فرهنگ، جوانان و ورزش مجلس ملی این کشور در تاریخ ۱۵ ژوئیه ۲۰۲۶، طرح پیشنهادی مربوط به «اصلاح قانون آموزش عالی و عفو دانشجویی» را پس از جلسات طولانی به تصویب رساند [۱]. این طرح که توسط نمایندگان حزب عدالت و توسعه (AKP) ارائه شده بود، اکنون برای رای‌گیری نهایی به صحن علنی مجلس خواهد رفت.

چه کسانی مشمول عفو تحصیلی ۲۰۲۶ می‌شوند؟ طبق مفاد این مصوبه، تمامی دانشجویانی که در مقاطع کاردانی، کارشناسی و تحصیلات تکمیلی (ارشد و دکتری) به هر دلیلی از جمله عدم ثبت‌نام، غیبت یا انصراف شخصی، رابطه آن‌ها با دانشگاه قطع شده است، می‌توانند برای بازگشت به تحصیل درخواست دهند [۳]. این قانون همچنین شامل افرادی می‌شود که در آزمون ورودی پذیرفته شده اما موفق به ثبت‌نام نهایی نشده‌اند. شرط اصلی بهره‌مندی از این عفو، عدم استفاده از طرح‌های عفو مشابه در سال‌های گذشته است [۲].

دانشجویانی که درخواست آن‌ها پذیرفته شود، می‌توانند از نیم‌سال اول سال تحصیلی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ تحصیل خود را در دانشگاه سابق یا در صورت واجد شرایط بودن، از طریق انتقال به سیستم آموزش باز (AÖF) ادامه دهند [۴].

موارد استثنا و محرومیت‌ها مجلس ترکیه محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌ای را برای حفظ امنیت و اخلاق در محیط‌های آموزشی در نظر گرفته است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، افرادی که به جرایم تروریستی، قتل عمد، سوءاستفاده جنسی، قاچاق مواد مخدر یا جعل اسناد محکوم شده‌اند، به هیچ وجه مشمول این عفو نخواهند بود [۱]. همچنین، دانشجویان اخراجی از آکادمی‌های نظامی و پلیس (مانند دانشگاه دفاع ملی و آکادمی ژاندارمری) از دایره این قانون خارج شده‌اند [۳].

اصلاحات ساختاری و مقابله با تخلفات آکادمیک این بسته قانونی فراتر از یک عفو ساده است و شامل ۲۸ ماده برای اصلاح ساختار دانشگاه‌هاست. یکی از مهم‌ترین بخش‌ها، تشدید مجازات برای تخلفات علمی است. اساتید یا دانشجویانی که در تهیه پایان‌نامه‌ها و مقالات به صورت غیرقانونی (خرید و فروش پایان‌نامه) نقش داشته باشند، با اخراج از حرفه و ابطال مدارک علمی روبرو خواهند شد [۲]. همچنین، برای اساتید بازنشسته واجد شرایط، امکان ادامه فعالیت به صورت قراردادی تا سن ۷۵ سالگی فراهم شده است تا از تجربه آن‌ها در پروژه‌های تحقیقاتی استفاده شود [۱].

مهلت ثبت‌نام و مراحل اجرایی پس از تایید نهایی در صحن علنی مجلس و انتشار در روزنامه رسمی، متقاضیان تنها ۴ ماه فرصت خواهند داشت تا درخواست کتبی خود را به دانشگاه مربوطه ارائه دهند [۴]. برای افرادی که در حال حاضر در خدمت سربازی هستند، این مهلت تا ۲ ماه پس از پایان دوره خدمت تمدید شده است [۳]. انتظار می‌رود با اجرای این قانون، موج بزرگی از بازگشت به تحصیل در پاییز ۲۰۲۶ در دانشگاه‌های ترکیه آغاز شود.