تصویب طرح عفو دانشجویی ۲۰۲۶ در ترکیه؛ بازگشت هزاران دانشجو به دانشگاه

در تاریخ ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۶، پارلمان ترکیه گام مهمی در جهت بازگرداندن دانشجویان اخراجی به چرخه آموزش عالی برداشت. این طرح که با نام «عفو دانشجویی» شناخته می‌شود، پس از بحث‌های فراوان در کمیسیون آموزش، فرهنگ، جوانان و ورزش مجلس ملی ترکیه به تصویب رسید و راه را برای بازگشت هزاران نفر به محیط‌های آکادمیک هموار کرد [۱].

جزئیات طرح جدید عفو و دایره شمول آن بر اساس این مصوبه، تمامی دانشجویانی که در مقاطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری به دلایل مختلف از جمله عدم ثبت‌نام، غیبت طولانی یا پایان مهلت قانونی تحصیل، از دانشگاه اخراج شده بودند، می‌توانند برای بازگشت به تحصیل اقدام کنند [۲]. این قانون شامل دانشجویانی می‌شود که از تاریخ ۱ ژوئیه ۲۰۲۲ به بعد از دانشگاه جدا شده‌اند. طبق برنامه‌ریزی‌های انجام شده، پذیرفته‌شدگان این طرح می‌توانند از نیمسال اول سال تحصیلی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ تحصیل خود را در دانشگاه‌های دولتی یا خصوصی از سر بگیرند [۴].

شرایط و استثنائات قانونی با وجود گستردگی این طرح، قانون‌گذاران ترکیه مرزهای مشخصی را برای بهره‌مندی از آن تعیین کرده‌اند. طبق گزارش «سرهات نیوز»، افرادی که به دلیل جرایم سنگین از جمله تروریسم، قتل عمد، سوءاستفاده جنسی از کودکان، قاچاق مواد مخدر یا ارتباط با گروه‌هایی که مخل امنیت ملی تشخیص داده شده‌اند اخراج شده باشند، به هیچ عنوان حق استفاده از این عفو را ندارند [۱][۳]. همچنین، افرادی که در سال‌های گذشته از طرح‌های مشابه عفو دانشجویی استفاده کرده‌اند، مجاز به ثبت‌نام مجدد از طریق این مصوبه نخواهند بود [۲].

مهلت زمانی و نحوه درخواست برای متقاضیان متقاضیان واجد شرایط موظفند ظرف مدت حداکثر ۴ ماه پس از اجرایی شدن رسمی این قانون، درخواست کتبی خود را به دانشگاه محل تحصیل سابق خود ارائه دهند [۳]. برای دانشجویانی که در حال حاضر مشغول گذراندن خدمت سربازی هستند، تسهیلات ویژه‌ای در نظر گرفته شده و آن‌ها تا ۲ ماه پس از پایان خدمت خود فرصت دارند تا درخواست بازگشت به تحصیل را ثبت کنند [۴]. یکی از ویژگی‌های برجسته این طرح، امکان انتقال دانشجویان به برنامه‌های آموزش از راه دور (AÖF) در دانشگاه‌های معتبری چون آنکارا، استانبول و آتاتورک است که انعطاف‌پذیری بیشتری را برای دانشجویان شاغل فراهم می‌کند [۲].

اصلاحات ساختاری و مقابله با تخلفات آکادمیک این لایحه ۲۸ ماده‌ای تنها به بازگشت دانشجویان محدود نمی‌شود، بلکه شامل بندهای سخت‌گیرانه‌ای برای ارتقای سلامت محیط‌های علمی است. بر اساس قوانین جدید، اساتید یا افرادی که در تهیه پایان‌نامه، مقالات علمی یا تحقیقات برای دیگران نقش داشته باشند (تقلب آکادمیک)، با اخراج دائم از حرفه خود و مجازات‌های قضایی روبرو خواهند شد [۴]. همچنین، در این مصوبه به اساتید بازنشسته اجازه داده شده است تا سن ۷۵ سالگی به صورت قراردادی به فعالیت علمی خود ادامه دهند تا از تجربه آن‌ها در سیستم آموزشی استفاده شود [۲]. علیرغم تصویب این طرح، بحث‌ها میان احزاب سیاسی درباره تأثیر عفوهای مکرر بر کیفیت آموزشی همچنان در محافل خبری ترکیه داغ است [۱].