گسترش دامنه عفو دانشجویی در ترکیه؛ بازگشت هزاران دانشجو به دانشگاه‌ها

تحولی بزرگ در انتظار نظام آموزش عالی ترکیه است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده در ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۶، کمیسیون آموزش، فرهنگ، جوانان و ورزش مجلس ملی ترکیه (TBMM) پیشنهاد اصلاحیه قانون آموزش عالی را که شامل «عفو گسترده دانشجویی» است، به تصویب رساند [۱]. این طرح که توسط نمایندگان حزب عدالت و توسعه (AKP) ارائه شده بود، پس از بررسی‌های دقیق و اعمال تغییرات کلیدی، اکنون راه را برای بازگشت هزاران دانشجو به دانشگاه‌ها هموار کرده است.

گسترش غافلگیرکننده دامنه مشمولان عفو یکی از مهم‌ترین و غافلگیرکننده‌ترین بخش‌های این مصوبه، حذف محدودیتی است که پیش‌تر مانع از بهره‌مندی مجدد برخی دانشجویان می‌شد. در طرح اولیه، افرادی که قبلاً از یک طرح عفو دانشجویی استفاده کرده اما موفق به اتمام تحصیل نشده بودند، از این قانون جدید مستثنی بودند [۲]. با این حال، با تصویب یک پیشنهاد اصلاحی در کمیسیون، این مانع برداشته شد. اکنون تمامی دانشجویانی که به هر دلیلی (به جز موارد خاص امنیتی و جنایی) از دانشگاه اخراج شده یا انصراف داده‌اند، حتی اگر پیش از این نیز مشمول عفو شده باشند، می‌توانند دوباره برای ادامه تحصیل درخواست دهند [۳].

این قانون شامل دانشجویان مقاطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری می‌شود. همچنین افرادی که در آزمون ورودی دانشگاه پذیرفته شده اما به هر دلیلی موفق به ثبت‌نام نهایی نشده بودند نیز تحت پوشش این طرح قرار گرفته‌اند [۱].

شرایط ثبت‌نام و مهلت‌های قانونی دانشجویان واجد شرایط برای بازگشت به تحصیل باید پس از نهایی شدن قانون و انتشار آن در روزنامه رسمی، ظرف مدت چهار ماه درخواست خود را به دانشگاه مربوطه ارائه دهند [۳]. برای افرادی که در حال حاضر در حال گذراندن خدمت سربازی هستند، این مهلت تا دو ماه پس از پایان دوره خدمت تمدید شده است تا عدالت آموزشی برای این دسته از افراد نیز رعایت شود [۴].

طبق این مصوبه، دانشجویانی که درخواستشان پذیرفته شود، از نیم‌سال اول سال تحصیلی ۲۰۲۶-۲۰۲۷ آموزش خود را آغاز خواهند کرد. همچنین امکان انتقال به برنامه‌های آموزش از راه دور (AÖF) در دانشگاه‌های آنادولو، آنکارا، آتاتورک و استانبول برای واجدین شرایط فراهم شده است [۱].

استثنائات و محدودیت‌های امنیتی علیرغم گسترش دامنه عفو، قانون‌گذاران ترکیه مرزهای مشخصی را برای امنیت فضای آموزشی تعیین کرده‌اند. افرادی که به دلیل جرایم تروریستی، قتل عمد، شکنجه، سوءاستفاده جنسی از کودکان، و تولید یا تجارت مواد مخدر محکوم شده‌اند، به هیچ وجه مشمول این عفو نخواهند بود [۴]. همچنین کسانی که به دلیل ارتباط با سازمان‌های مخل امنیت ملی از دانشگاه اخراج شده‌اند یا مدارک جعلی ارائه داده‌اند، از این حق محروم هستند. علاوه بر این، دانشجویان اخراجی از آکادمی پلیس، آکادمی ژاندارمری و گارد ساحلی و دانشگاه دفاع ملی نیز در این طرح گنجانده نشده‌اند [۱].

این اصلاحیه همچنین شامل بندهایی برای مقابله با تقلب علمی است؛ به طوری که افرادی که در تهیه پایان‌نامه یا مقالات علمی برای دیگران همکاری کنند، با مجازات‌های سنگین اداری و حرفه‌ای روبرو خواهند شد [۳].