انقلاب آموزشی در ترکیه: نیمی از نسل جوان فارغ‌التحصیل دانشگاه هستند

جدیدترین گزارش مرکز آمار ترکیه (TÜİK) که در ژوئن ۲۰۲۶ منتشر شده است، نشان‌دهنده تحولی بنیادین در ساختار جمعیتی و آموزشی این کشور است. طبق این آمار، نرخ فارغ‌التحصیلی از دانشگاه در میان گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال به رقم خیره‌کننده ۴۵.۶ درصد رسیده است [۱]. این رقم در مقایسه با سال ۲۰۰۸ که تنها ۱۳.۵ درصد بود، رشد بیش از سه برابری را نشان می‌دهد و ترکیه را به استانداردهای کشورهای توسعه‌یافته نزدیک‌تر کرده است.

پیشتازی زنان در عرصه تحصیلات عالی یکی از برجسته‌ترین نکات این گزارش، سبقت گرفتن زنان از مردان در کسب مدارج دانشگاهی است. بر اساس داده‌های رسمی، نرخ فارغ‌التحصیلی زنان در بازه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال از مرز ۵۰ درصد عبور کرده و به ۵۰.۳ درصد رسیده است [۲]. این در حالی است که این نرخ برای مردان در همین گروه سنی حدود ۴۱ درصد گزارش شده است. این تغییر موازنه جنسیتی در آموزش عالی، نویدبخش حضور پررنگ‌تر و تخصصی‌تر زنان در بدنه اقتصادی و مدیریتی ترکیه در سال‌های آتی است.

مقایسه با میانگین جهانی و شاخص‌های OECD ترکیه با رسیدن به نرخ ۴۵.۶ درصد در فارغ‌التحصیلی جوانان، اکنون در یک قدمی میانگین کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) قرار دارد که حدود ۴۸.۷ درصد است [۱]. این پیشرفت سریع در طول ۱۷ سال گذشته، ترکیه را از کشورهایی مانند مکزیک پیش انداخته و در مسیر رقابت با قدرت‌های آموزشی منطقه قرار داده است. همچنین آمارها نشان می‌دهند که میانگین طول دوران تحصیل در ترکیه به ۹.۶ سال افزایش یافته که شهر آنکارا با ۱۰.۹ سال، باسوادترین استان این کشور محسوب می‌شود [۳].

چالش اشتغال و پدیده تورم مدرک رشد سریع تعداد فارغ‌التحصیلان، با وجود افتخارآمیز بودن، چالش‌های جدیدی را نیز برای بازار کار ترکیه ایجاد کرده است. گزارش‌های موازی نشان می‌دهند که نرخ بیکاری در میان جوانان تحصیل‌کرده همچنان یک دغدغه جدی است. پدیده «تورم مدرک» باعث شده تا بسیاری از فارغ‌التحصیلان در مشاغلی پایین‌تر از سطح تخصص خود مشغول به کار شوند [۲]. علاوه بر این، حدود ۲۳.۳ درصد از جوانان ترکیه در وضعیت NEET (نه در حال تحصیل و نه در حال اشتغال) قرار دارند که نشان‌دهنده شکاف میان خروجی دانشگاه‌ها و نیازهای واقعی صنعت است [۱].

چشم‌انداز آینده نیروی کار کارشناسان معتقدند که برای بهره‌برداری از این پتانسیل عظیم انسانی، دولت ترکیه باید سیاست‌های اشتغال‌زایی خود را با سرعت رشد آموزشی هماهنگ کند. تمرکز بر مهارت‌های دیجیتال و هوش مصنوعی در کنار مدارک آکادمیک، کلید اصلی تبدیل این ارقام آماری به رشد اقتصادی پایدار خواهد بود. با توجه به اینکه نیمی از جمعیت جوان اکنون دارای تخصص دانشگاهی هستند، دهه پیش رو می‌تواند دوران طلایی نوآوری در ترکیه باشد، مشروط بر اینکه زیرساخت‌های جذب این نیروها فراهم گردد [۳].