نفوذ ترکیه در ایران؛ بازخوانی توازن جدید قدرت در خاورمیانه ۲۰۲۶

نفوذ ترکیه در کانون تصمیم‌گیری تهران در ژوئیه ۲۰۲۶، گزارش‌های منتشر شده توسط رسانه‌هایی نظیر بورساتی‌وی (Bursa TV) نشان می‌دهند که بحث نفوذ ترکیه در ایران به یکی از داغ‌ترین موضوعات محافل سیاسی تبدیل شده است. برخلاف تصورات سنتی که تقابل ایران و آمریکا را محور اصلی تحولات می‌دانستند، اکنون واقعیت‌های دموگرافیک و سیاسی جدیدی در حال ظهور است [1]. حضور گسترده شخصیت‌های ترک‌تبار در سطوح عالی تصمیم‌گیری ایران و پیوندهای عمیق فرهنگی، به یکی از عناصر کلیدی در جهت‌دهی به سیاست خارجی و موضع‌گیری‌های ژئوپلیتیک تهران تبدیل شده است. این نفوذ نه تنها در لایه‌های حکومتی، بلکه در بدنه جامعه مدنی ایران نیز به وضوح دیده می‌شود.

خلأ قدرت و استراتژی نئوعثمانی آنکارا پس از عملیات‌های نظامی گسترده در سال ۲۰۲۵ که منجر به تضعیف زیرساخت‌های استراتژیک ایران شد، خلأ قدرت بزرگی در منطقه ایجاد شده است [5]. تحلیل‌گران معتقدند ترکیه به بهترین شکل ممکن برای پر کردن این خلأ موقعیت‌سنجی کرده است. آنکارا با بهره‌گیری از دیپلماسی قدرت نرم و تقویت صنایع دفاعی خود، در حال بازنویسی نقشه نفوذ در خاورمیانه است [2]. طبق گزارش‌های فوربس، برتری ترکیه در پرونده‌های سوریه، قفقاز و عراق، این کشور را به قدرتی تعیین‌کننده تبدیل کرده که حتی در مسائل داخلی ایران نیز دارای کانال‌های نفوذ منحصر به فردی است که سایر اعضای ناتو از آن بی‌بهره‌اند [5].

پیوندهای قومی؛ اهرم فشار استراتژیک ترکیه یکی از ابعاد نادیده گرفته شده در تحلیل‌های غربی، جمعیت ۱۲ تا ۲۰ میلیونی ترک‌تبار در شمال غرب ایران است که پیوندهای عمیقی با آنکارا دارند [5]. این پتانسیل دموگرافیک به ترکیه اجازه داده است تا فراتر از تصاویر ماهواره‌ای، به عمق جامعه ایران دسترسی داشته باشد. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، با تکیه بر تجربیات خود در سازمان اطلاعات (MİT)، شبکه‌ای از تماس‌ها را در سطوح مختلف، حتی در میان کادرهای سپاه پاسداران، ایجاد کرده است که به آنکارا اجازه می‌دهد تحولات داخلی ایران را با دقت بالایی رصد و در صورت لزوم هدایت کند [5].

میانجی‌گری در سایه تهدید؛ نقش اردوغان و ترامپ در حالی که تنش‌ها میان واشینگتن و تهران در اوایل سال ۲۰۲۶ به اوج خود رسیده بود، رجب طیب اردوغان با پیشنهاد چارچوب میانجی‌گری سه‌جانبه، نقش ناجی دیپلماتیک را ایفا کرد [4]. ترکیه با حفظ تعهدات خود در ناتو و همزمان باز نگه داشتن کانال‌های گفتگو با دولت مسعود پزشکیان، تلاش کرده است تا از وقوع یک درگیری تمام‌عیار که می‌توانست منجر به فروپاشی کامل نظم منطقه‌ای شود، جلوگیری کند [3]. این نقش دوگانه، ترکیه را به تنها پلی تبدیل کرده است که می‌تواند منافع متضاد قدرت‌های بزرگ و بازیگران منطقه‌ای را به هم متصل کند [4].