سقوط آزاد در بورس استانبول؛ ریزش همزمان ۶۰ سهم و تلاطم در بازار طلا

زلزله در تالار شیشه‌ای استانبول؛ ریزش دسته‌جمعی سهام در نخستین روز از ماه جولای ۲۰۲۶، بورس استانبول (BIST) شاهد یکی از شدیدترین موج‌های فروش در ماه‌های اخیر بود. طبق گزارش رسانه اقتصادی Haber 7، قیمت بیش از ۶۰ سهم شاخص در بازه‌های زمانی کوتاه به شدت سقوط کرد که منجر به فعال شدن مکرر مکانیزم‌های توقف معاملات (Circuit Breakers) در بسیاری از نمادها شد [۱]. شاخص کل BIST 100 که در پایان معاملات روز گذشته به سطح ۱۴,۱۲۱ واحد رسیده بود، امروز تحت فشار سنگین فروش قرار گرفت و بسیاری از سودهای هفته‌های اخیر خود را از دست داد [۳].

نوسانات بی‌سابقه در بازار طلا و دلار همزمان با بحران در بازار سرمایه، بازارهای موازی نیز روز پرتنشی را سپری کردند. قیمت دلار در بازار آزاد ترکیه به محدوده ۴۶.۷۰ لیر نفوذ کرده است که نشان‌دهنده فشار مداوم بر پول ملی این کشور است. در همین حال، قیمت جهانی طلا نیز با عبور از مرز ۴,۰۲۰ دلار در هر اونس، بازار داخلی ترکیه را تحت تأثیر قرار داده و قیمت هر گرم طلا را به سطوح بی‌سابقه‌ای رسانده است [۲]. کارشناسان معتقدند که این «جابجایی سنگ‌ها» در بازارهای طلا، دلار و بورس، ناشی از هراس سرمایه‌گذاران از تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک در منطقه و تغییرات ناگهانی در سیاست‌های پولی است [۱].

محرک‌های بحران؛ از تنش‌های منطقه‌ای تا پایان ممنوعیت فروش استقراضی تحلیلگران چندین عامل کلیدی را برای این ریزش ناگهانی برمی‌شمارند. نخست، تشدید درگیری‌ها در خاورمیانه که منجر به خروج سرمایه‌های خارجی از بازارهای نوظهور شده است. دوم، تصمیم اخیر سازمان بورس ترکیه (CMB) برای پایان دادن به ممنوعیت «فروش استقراضی» (Short Selling) که از ۲۹ ژوئن اجرایی شد، فشار فروش فنی را بر روی سهام بزرگ افزایش داده است [۲]. این ممنوعیت که پیش‌تر برای کنترل نوسانات ناشی از جنگ وضع شده بود، اکنون با برداشته شدن، راه را برای معامله‌گران کاهشی باز کرده است.

تغییرات ساختاری و فنی در بورس استانبول علیرغم تلاطم بازار، بورس استانبول امروز شاهد اجرای تغییرات فنی مهمی نیز بود. از اول جولای ۲۰۲۶، مرکز داده جدید بورس با هدف افزایش سرعت و ظرفیت معاملات به طور رسمی آغاز به کار کرد [۴]. همچنین، بازنگری در شاخص‌های بورسی و جابجایی چندین شرکت بزرگ بین شاخص‌های «ستاره» و «اصلی» از امروز اجرایی شده است که خود عاملی برای بازچینی سبد سهام توسط صندوق‌های سرمایه‌گذاری بزرگ و افزایش حجم معاملات در برخی نمادهای خاص شده است [۴].

چشم‌انداز بازار در روزهای آتی با توجه به وضعیت فعلی، تحلیلگران توصیه می‌کنند که سهامداران خرد از رفتارهای هیجانی پرهیز کنند. اگرچه شاخص بورس در سطوح حمایتی ۱۴,۰۰۰ واحدی قرار دارد، اما تداوم نوسانات در بازار ارز و طلا می‌تواند مانع از بازیابی سریع قیمت‌ها شود. انتظار می‌رود نشست‌های آتی بانک مرکزی ترکیه و انتشار آمارهای تورمی ماه ژوئن، جهت‌گیری بعدی بازار را مشخص کند [۳].