واکنش ایران به خرید اس-۴۰۰ توسط امارات؛ رقابت تسلیحاتی در خلیج فارس

امروز، ۱۲ جولای ۲۰۲۶، منطقه خلیج فارس شاهد یکی از پیچیده‌ترین جابجایی‌های تسلیحاتی در دهه‌های اخیر است. گزارش‌های واصله حاکی از آن است که امارات متحده عربی در یک توافق سه‌جانبه با روسیه و ترکیه، موفق به خرید سامانه‌های پدافند موشکی دوربرد اس-۴۰۰ شده است [۱]. این معامله که با چراغ سبز واشینگتن و در ازای بازگشت ترکیه به برنامه جنگنده‌های اف-۳۵ صورت گرفته، معادلات امنیتی منطقه را در میانه درگیری‌های جاری موسوم به «جنگ ۲۰۲۶ ایران» به شدت تغییر داده است.

معامله سه‌جانبه و چراغ سبز واشینگتن طبق گزارش‌های منتشر شده در ۱۰ جولای، ترکیه موافقت کرده است که چهار گردان از سامانه‌های اس-۴۰۰ خود را که در سال ۲۰۱۹ از روسیه خریداری کرده بود، به امارات منتقل کند [۴]. کرملین نیز با این انتقال موافقت کرده و آن را گامی در جهت تقویت ثبات منطقه‌ای (از دیدگاه خود) دانسته است. این اقدام به دولت دوم ترامپ اجازه داد تا تحریم‌های «کاتسا» علیه آنکارا را لغو کرده و مسیر تحویل جنگنده‌های نسل پنجم اف-۳۵ به ترکیه را هموار کند [۳]. برای امارات، این سامانه مکملی برای سیستم‌های «تاد» و «پاتریوت» آمریکایی خواهد بود تا پوشش دفاعی خود را در برابر حملات موشکی گسترش دهد.

استراتژی تدافعی ایران؛ پهپادها علیه اس-۴۰۰ تحلیلگران نظامی معتقدند واکنش ایران به این استقرار، بیش از آنکه دیپلماتیک باشد، تاکتیکی خواهد بود. با توجه به تجربیات جنگ‌های اخیر، انتظار می‌رود ایران بر استفاده از «فوج‌های پهپادی» (Drone Swarms) ارزان‌قیمت برای اشباع کردن رادارهای اس-۴۰۰ تمرکز کند [۱]. پهپادهای انتحاری شاهد و موشک‌های کروز کم‌ارتفاع از جمله ابزارهایی هستند که تهران برای از کار انداختن لانچرها و رادارهای گران‌قیمت این سامانه در نظر گرفته است. مقامات نظامی ایران پیش‌تر هشدار داده بودند که هرگونه تغییر در توازن قوای پدافندی منطقه، با پاسخ متناسب در بخش آفندی روبرو خواهد شد.

درخواست متقابل تهران از مسکو جالب اینجاست که ایران خود نیز به دنبال تقویت پدافند هوایی‌اش بوده است. در آوریل ۲۰۲۶، گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در دیداری با ولادیمیر پوتین، رسماً خواستار دریافت سامانه‌های اس-۴۰۰ برای پوشش شکاف‌های پدافندی ایران شده است [۵]. این درخواست پس از آن مطرح شد که حملات مشترک آمریکا و اسرائیل در جریان عملیات «حماسه حیدری» (Epic Fury)، بخش‌هایی از زیرساخت‌های نظامی ایران را هدف قرار داده بود. اکنون فروش این سامانه به رقیب منطقه‌ای ایران، تهران را در موقعیت دشواری برای فشار بر مسکو جهت تسریع در تحویل تسلیحات مشابه قرار داده است.

پیامدهای ژئوپلیتیک در میانه تنش‌های جولای ۲۰۲۶ درست در روز جاری (۱۲ جولای)، وزارت دفاع امارات اعلام کرد که سیستم‌های پدافندی این کشور چندین موشک و پهپاد شلیک شده از سوی نیروهای وابسته به ایران را رهگیری کرده‌اند [۲]. این درگیری‌ها نشان‌دهنده شکنندگی آتش‌بس موقت میان ایران و آمریکا است. استقرار اس-۴۰۰ در دبی و ابوظبی نه تنها از زیرساخت‌های نفتی امارات محافظت می‌کند، بلکه چتر حمایتی برای پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه فراهم می‌آورد [۱]. با این حال، ادغام یک سیستم روسی در شبکه فرماندهی و کنترل غربی امارات، همچنان یک چالش فنی بزرگ باقی مانده است که می‌تواند کارایی نهایی آن را تحت تأثیر قرار دهد.