Birleşmiş Milletler'den İran Nükleer Dosyasında 'İyi Niyetli' İş Birliği Çağrısı

Eşi Benzeri Görülmemiş Gerilimlerin Ortasında Diplomasi İhtiyacı 10 Temmuz 2026'da, BM Siyasi İşlerden Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Rosemary DiCarlo, Antonio Guterres'in müzakere masasına dönülmesinin hayati önemini vurgulayan mesajını Güvenlik Konseyi'ne sundu. Anadolu Ajansı tarafından yayınlanan raporlara göre BM, derin görüş ayrılıklarına rağmen diplomasinin İran nükleer çıkmazını çözmek ve bölgesel güvenliği sağlamak için tek barışçıl yol olduğuna inanıyor [1]. Bu çağrı, bölgenin son aylarda yoğun askeri gerilimlere tanık olduğu bir dönemde geliyor.

Denetim Krizi: UAEA'nın 'Bilgi Sürekliliği' Kaybı BM raporunun en endişe verici kısımlarından biri, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'nun (UAEA) İran'ın beyan edilen tüm nükleer tesislerine ilişkin 'bilgi sürekliliğini' kaybettiğinin duyurulmasıydı. Bu durum, Şubat 2026'daki hava saldırılarının ardından tırmandı ve UAEA müfettişlerinin santrifüj üretimi, ağır su ve zenginleştirilmiş uranyum stoklarıyla ilgili faaliyetleri doğrulamasını engelledi [2]. Rosemary DiCarlo açıklamasında, denetim erişimi olmadan uluslararası toplumun İran'ın nükleer programının durumunu doğru bir şekilde değerlendirmesinin imkansız hale geldiğini belirtti [3].

İslamabad Mutabakatı; Yeni Bir Anlaşma İçin Pencere mi? Müzakereleri çevreleyen karanlık atmosfere rağmen BM, 17 Haziran 2026'da İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasında imzalanan 'İslamabad Mutabakat Zaptı'nı olumlu bir adım olarak nitelendirdi. Bu mutabakat, zenginleştirilmiş malzeme stoklarının durumunun belirlenmesi ve bunların UAEA gözetiminde seyreltilmesi konusundaki anlaşmaları içeriyor [1]. BM, tarafları çatışmaların daha fazla tırmanmasını önlemek için bu çerçeveyi daha kapsamlı müzakereler için bir temel olarak kullanmaya çağırdı [2].

2231 Sayılı Karar Üzerine Güvenlik Konseyi'nde Bölünme Son Güvenlik Konseyi toplantısı aynı zamanda küresel güçler arasındaki derin uçurumu da gözler önüne serdi. Batılı ülkeler İran'ın taahhütlerine dönmesi için baskı yapılması gerektiğini vurgularken, Rusya ve Çin toplantının yapılmasına karşı çıktı. Bu iki ülke, 2231 sayılı kararın Ekim 2025'teki teknik süresinin dolması nedeniyle Güvenlik Konseyi'nin artık bu başlık altında İran nükleer dosyasını inceleme yetkisi olmadığını savunuyor [3]. Bu diplomatik çıkmaz, küresel bir fikir birliğine varma çabalarını ciddi bir zorlukla karşı karşıya bıraktı.