دانشگاهی که از یک بنر می‌ترسد، از علم هم هراس دارد

جزئیات حادثه: بنری که سانسور شد بر اساس گزارش‌های منتشر شده در ۱۱ ژوئیه ۲۰۲۶، ابوبکر آیتکین در مقاله‌ای در روزنامه "Günebakış" به بررسی حادثه‌ای پرداخت که در آن گروهی از دانشجویان و مدیران دانشگاه یدی‌تپه مانع از باز شدن بنری توسط یک فارغ‌التحصیل شدند [1]. این بنر حاوی عبارت «همان‌گونه که به تو فرمان داده شده، استوار و راست‌کردار باش» بود؛ پیامی که ریشه در آموزه‌های اخلاقی و دینی دارد. با این حال، برخورد حذفی با این پیام و تشویق این اقدام توسط برخی مسئولان دانشگاه تحت عنوان «روح یدی‌تپه»، پرسش‌های جدی را درباره تحمل آرای مختلف در فضای آکادمیک ایجاد کرده است. این رفتار نشان‌دهنده یک رویکرد سازمان‌یافته برای طرد دیدگاه‌هایی است که با چارچوب‌های فکری حاکم بر مدیریت دانشگاه همخوانی ندارند.

واکنش‌ها: علم در سایه ترس رشد نمی‌کند منتقدان بر این باورند که دانشگاه باید فضایی برای آزمودن اندیشه‌ها باشد، نه مکانی برای سانسور آن‌ها. آیتکین در یادداشت خود تأکید می‌کند که اگر یک نهاد علمی از نمایش یک جمله ساده که نه حاوی خشونت است و نه نفرت‌پراکنی، واهمه داشته باشد، چگونه می‌تواند مدعی پیشبرد مرزهای دانش و علم باشد؟ [1]. علم بدون آزادی اندیشه، به یک فعالیت مکانیکی و بی‌روح تبدیل می‌شود. وقتی اساتید و دانشجویان احساس کنند که حتی کلمات ساده و اخلاقی آن‌ها ممکن است با واکنش‌های تند و حذفی روبرو شود، خلاقیت علمی کور خواهد شد. در واقع، دانشگاهی که از یک پارچه نوشته می‌ترسد، در برابر پرسش‌های بنیادین علمی که ممکن است پایه‌های فکری موجود را به چالش بکشد، قطعاً ناتوان خواهد بود.

بحران استقلال آکادمیک در سال ۲۰۲۶ این اتفاق در حالی رخ می‌دهد که فضای دانشگاهی ترکیه در سال ۲۰۲۶ با چالش‌های متعددی روبروست. گزارش‌های جاری نشان می‌دهد که اعتراضات گسترده‌ای در چندین دانشگاه مختلف ترکیه در واکنش به سیاست‌های محدودکننده جریان داشته است [3]. از انتصابات سیاسی روسای دانشگاه‌ها تا تلاش برای تعطیلی موسسات لیبرال، همگی نشان‌دهنده فشارهای فزاینده بر استقلال نهادهای علمی هستند [2]. در چنین شرایطی، حادثه دانشگاه یدی‌تپه تنها یک برخورد سلیقه‌ای ساده نیست، بلکه نمادی از تلاش برای یکدست‌سازی فضای فکری و حذف صداهای متفاوت در محیطی است که ذاتاً باید متکثر باشد.

پیامدهای اجتماعی و افق پیش رو علاوه بر این، بحران‌های اجتماعی و سیاسی در سال ۲۰۲۶، فشارهای مضاعفی را بر دانشجویان و کادر علمی وارد کرده است [3]. در چنین شرایطی، دانشگاه‌ها باید به عنوان پناهگاهی برای گفتگو و یافتن راهکارهای علمی عمل کنند، نه اینکه خود به بخشی از صورت‌مسئله و عامل ایجاد تنش‌های اجتماعی تبدیل شوند. اگر دانشگاه‌ها نتوانند فضایی امن برای ابراز عقاید مسالمت‌آمیز فراهم کنند، ریزش رتبه علمی و مهاجرت گسترده استعدادها به خارج از مرزها، پیامد اجتناب‌ناپذیر آن خواهد بود. بازگشت به استانداردهای جهانی آزادی آکادمیک، تنها راه برون‌رفت از این بن‌بست فکری در جامعه علمی ترکیه است.