توافق تاریخی ایران و آمریکا در مراحل نهایی؛ رایزنی‌های فشرده هاکان فیدان

دیپلماسی فشرده در آنکارا و دوحه برای صلح پایدار

در تاریخ ۱۳ ژوئن ۲۰۲۶، گزارش‌های دیپلماتیک حاکی از آن است که توافق میان ایالات متحده و ایران به مراحل پایانی خود رسیده است. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، در یک رشته تماس‌های تلفنی جداگانه با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر، و همچنین تیم مذاکره‌کننده آمریکایی، آخرین تحولات این فرآیند حساس را مورد بحث قرار داد [۱]. این رایزنی‌ها در حالی انجام می‌شود که منابع دیپلماتیک تأکید دارند توافق موسوم به «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد» اکنون بیش از ۸۰ تا ۸۵ درصد تکمیل شده است [۲].

فیدان در این گفتگوها بر حمایت تمام‌قد آنکارا از فرآیند دیپلماتیک تأکید کرد و ابراز امیدواری نمود که این مذاکرات بدون تأخیر بیشتر به نتیجه نهایی برسد. ترکیه به همراه قطر و پاکستان، نقش میانجی‌گران اصلی را در این بحران ایفا کرده‌اند تا از وقوع یک جنگ تمام‌عیار در منطقه جلوگیری کنند [۱][۴].

مفاد اصلی توافق: از هسته‌ای تا بازگشایی تنگه هرمز

بر اساس جزئیات فاش شده از پیش‌نویس نهایی، این توافق شامل بندهای بنیادینی است که ساختار امنیتی خاورمیانه را بازتعریف می‌کند. محورهای اصلی این توافق عبارتند از:
- برچیدن برنامه هسته‌ای: مقامات دولت ترامپ اعلام کرده‌اند که توافق شامل برچیدن زیرساخت‌های حساس هسته‌ای ایران و خروج اورانیوم غنی‌سازی شده از این کشور است [۲].
- بازگشایی تنگه هرمز: یکی از اولویت‌های فوری، رفع محاصره دریایی و بازگشایی کامل تنگه هرمز برای تضمین امنیت انرژی جهانی است که از فوریه گذشته دچار اختلال شده بود [۴].
- رفع تحریم‌ها: در مقابل پایبندی ایران به تعهدات، ایالات متحده متعهد به لغو تدریجی تحریم‌های مالی و نفتی شده است [۳].

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز در پیامی این توافق را «نزدیک‌تر از همیشه» توصیف کرده و بر لزوم رقیق‌سازی اورانیوم در داخل خاک ایران به عنوان بخشی از راهکار فنی تأکید نموده است [۴].

عبور از تنش‌های نظامی و چشم‌انداز امضا در اروپا

علیرغم پیشرفت‌های دیپلماتیک، روزهای اخیر شاهد تبادل آتش پراکنده میان نیروهای آمریکایی و ایرانی بود که پس از سرنگونی یک هلیکوپتر آپاچی آمریکا در ۸ ژوئن شدت گرفت [۱.۳.۸]. با این حال، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با «بسیار مثبت» خواندن سیگنال‌های دریافتی از تهران، اعلام کرد که اسناد توافق در مرحله نهایی است و احتمالاً طی روزهای آینده در یک مراسم رسمی در اروپا به امضا خواهد رسید [۱.۳.۴].

این توافق نه تنها به درگیری‌های مستقیم پایان می‌دهد، بلکه راه را برای حل بحران‌های جانبی در لبنان و غزه نیز هموار خواهد کرد. میانجی‌گران اکنون در حال نهایی کردن مکان دقیق امضای قرارداد هستند تا اطمینان حاصل شود که تمامی طرف‌های ذینفع، از جمله نمایندگان پاکستان و قطر، در این لحظه تاریخی حضور دارند [۲].