توافق تاریخی ایران و آمریکا؛ ترامپ: تنگه هرمز جمعه باز می‌شود

امضای تفاهم‌نامه صلح و پایان درگیری‌ها در یک تحول دیپلماتیک بزرگ که امروز ۱۶ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۶ خرداد ۱۴۰۵) بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار داد، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، از امضای رسمی یک تفاهم‌نامه (MOU) با ایران خبر داد. این توافق که به صورت الکترونیکی به امضا رسیده است، پایانی بر ۱۰۷ روز درگیری نظامی و تنش شدید در منطقه خلیج فارس محسوب می‌شود [۱]. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، این سند توسط دونالد ترامپ، جی‌دی ونس (معاون رئیس‌جمهور آمریکا) و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران، امضا شده است [۳].

بازگشایی تنگه هرمز و تأثیر بر بازار انرژی یکی از مهم‌ترین بندهای این توافق، بازگشایی کامل تنگه هرمز است. ترامپ در سخنان خود تأکید کرد که این آبراه حیاتی تا روز جمعه (۱۹ ژوئن) به‌طور کامل برای تردد کشتی‌های تجاری باز خواهد شد [۲]. وی خاطرنشان کرد که نفت‌کش‌ها هم‌اکنون حرکت خود را از طریق یک «بزرگراه جنوبی» امن آغاز کرده‌اند. این خبر بلافاصله باعث سقوط ۴ تا ۵ درصدی قیمت نفت در بازارهای جهانی شد و شاخص‌های بورس وال‌استریت به رکورد تازه‌ای دست یافتند [۵].

تعهدات طرفین و نقش میانجی‌گران بین‌المللی در چارچوب این توافق، ایران متعهد شده است که به سمت سلاح هسته‌ای حرکت نکند و در مقابل، ایالات متحده محاصره دریایی بنادر ایران را لغو خواهد کرد [۱]. همچنین مقرر شده است که یک مراسم امضای رسمی در روز جمعه در ژنو سوئیس برگزار شود تا جزئیات بیشتری از این توافق ۶۰ روزه منتشر گردد [۸]. کشورهای ترکیه، قطر و پاکستان به عنوان میانجی‌گران اصلی در دستیابی به این راهکار دیپلماتیک مورد تقدیر قرار گرفته‌اند [۷].

چالش‌های باقی‌مانده: حق عبور و بازرسی‌ها علیرغم خوش‌بینی‌های اولیه، گزارش‌ها حاکی از وجود برخی اختلافات در تفسیر بندهای توافق است. در حالی که مقامات آمریکایی بر عبور بدون عوارض (Toll-free) کشتی‌ها تأکید دارند، رسانه‌های نزدیک به ایران اعلام کرده‌اند که تهران قصد دارد پس از یک دوره ۶۰ روزه، حق دریافت هزینه‌های خدمات دریایی را برای خود محفوظ بدارد [۴]. همچنین وضعیت نهایی برنامه هسته‌ای و دارایی‌های بلوکه شده ایران در مذاکرات فنی هفته‌های آتی بررسی خواهد شد [۹].