توافق تاریخی آمریکا و ایران؛ قدردانی ویژه «باراک» از نقش کلیدی ترکیه

در یک تحول دیپلماتیک چشمگیر که جهان را در ۱۵ ژوئن ۲۰۲۶ شگفت‌زده کرد، ایالات متحده و ایران به توافقی جامع برای پایان دادن به ماه‌ها درگیری نظامی دست یافتند. این توافق که با میانجی‌گری فعال کشورهای منطقه حاصل شده، شامل بازگشایی فوری تنگه هرمز و لغو محاصره دریایی بنادر ایران توسط ایالات متحده است [۹]. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با تایید نهایی شدن این توافق، آن را گامی بلند به سوی امنیت پایدار توصیف کرد [۲].

پیام قدردانی تام باراک از آنکارا تام باراک، سفیر ایالات متحده در ترکیه و فرستاده ویژه در امور سوریه و عراق، بلافاصله پس از اعلام این خبر، پیامی خطاب به مقامات ترکیه صادر کرد. وی با بازنشر اظهارات رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، که از این توافق استقبال کرده بود، نوشت: «ما از حمایت پرزیدنت اردوغان از دیپلماسی و کاهش تنش‌های منطقه‌ای قدردانی می‌کنیم» [۱]. باراک در ادامه پیام خود تأکید کرد که پیشرفت زمانی ممکن است که ملت‌ها مسیر گفتگو، مشارکت و تعهد مشترک به صلح و امنیت را انتخاب کنند [۳].

نقش ترکیه به عنوان میانجی استراتژیک اگرچه پاکستان به عنوان میانجی اصلی در این دور از مذاکرات معرفی شده است، اما گزارش‌ها حاکی از آن است که ترکیه، در کنار قطر و عربستان سعودی، نقش پشتیبان کلیدی را در کانال‌های دیپلماتیک ایفا کرده است [۵]. آنکارا در ماه‌های اخیر تلاش‌های گسترده‌ای را برای جلوگیری از گسترش جنگ در خاورمیانه انجام داد و به عنوان پلی میان واشینگتن و تهران عمل کرد [۶]. مقامات ترکیه این توافق را یک «نقطه عطف» برای ثبات منطقه توصیف کرده‌اند و خواستار ادامه مذاکرات تکمیلی با رویکردی سازنده شده‌اند [۹].

جزئیات توافق و گام‌های بعدی طبق بیانیه‌های رسمی، قرار است یادداشت تفاهم نهایی در تاریخ ۱۹ ژوئن ۲۰۲۶ در سوئیس به امضای طرفین برسد [۴]. این توافق نه تنها به درگیری‌های مستقیم پایان می‌دهد، بلکه شامل بندهایی برای بازگشت به میز مذاکره در خصوص برنامه هسته‌ای ایران و کاهش تحریم‌ها نیز می‌شود [۴]. بازگشایی تنگه هرمز که یکی از حیاتی‌ترین مسیرهای انرژی جهان است، بلافاصله باعث کاهش قیمت جهانی گاز و نفت در بازارهای بین‌المللی شده است [۴].

واکنش‌های منطقه‌ای و بین‌المللی علاوه بر ترکیه، بسیاری از کشورهای منطقه از جمله قطر، عربستان سعودی و مصر از این توافق استقبال کرده‌اند. با این حال، برخی از متحدان منطقه‌ای همچون اسرائیل با دیده تردید به این توافق می‌نگرند و بنیامین نتانیاهو اعلام کرده است که این توافق لزوماً تعهدی برای اسرائیل ایجاد نمی‌کند [۸]. با این وجود، فضای عمومی در خاورمیانه به سمت کاهش تنش متمایل شده و امیدها برای پایان دادن به بحران‌های طولانی‌مدت افزایش یافته است [۵].