نشست پنج‌جانبه برای توافق ایران و آمریکا؛ نقش کلیدی ترکیه در تضمین صلح

در حالی که جهان با دلهره تحولات خاورمیانه را دنبال می‌کند، امروز ۱۲ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۲ خرداد ۱۴۰۵)، خبرهای امیدوارکننده‌ای از جبهه دیپلماسی به گوش می‌رسد. بر اساس گزارش رسانه‌های معتبر از جمله «خبر ۷» ترکیه و «العربیه»، ادعاهایی مبنی بر برگزاری یک نشست پنج‌جانبه با حضور قدرت‌های منطقه‌ای برای نهایی کردن توافق میان ایران و ایالات متحده مطرح شده است [۱]. این نشست که قرار است با حضور نمایندگان ارشد ترکیه، عربستان سعودی، پاکستان، قطر و مصر برگزار شود، بر ایجاد مکانیسم‌های تضمین و نظارت بر اجرای مفاد توافق متمرکز خواهد بود [۴].

جزئیات نشست پنج‌جانبه و کشورهای شرکت‌کننده طبق گزارش‌های منتشر شده، این نشست پنج‌جانبه به دنبال یافتن تضمین‌های عینی برای اجرای توافقی است که گفته می‌شود میان تهران و واشینگتن حاصل شده است. حضور ترکیه در این جمع نشان‌دهنده جایگاه راهبردی آنکارا به عنوان پل ارتباطی میان غرب و جهان اسلام است. منابع دیپلماتیک اعلام کرده‌اند که این پنج کشور وظیفه دارند به عنوان «کمیته تضمین»، بر حسن اجرای تعهدات طرفین نظارت کنند تا از بازگشت دوباره به درگیری‌های نظامی جلوگیری شود [۱][۴]. این اقدام پس از آن صورت می‌گیرد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از دستیابی به یک «توافق بزرگ» خبر داد و حملات برنامه‌ریزی شده علیه اهداف ایرانی را لغو کرد [۲].

توافق موقت و بازگشایی تنگه هرمز محور اصلی این مذاکرات که احتمالاً در حاشیه نشست سران گروه هفت (G7) در فرانسه یا در شهر ژنو سوئیس نهایی خواهد شد، بازگشایی فوری تنگه هرمز است [۳]. گزارش‌ها حاکی از آن است که طرفین بر سر یک یادداشت تفاهم (MOU) به توافق رسیده‌اند که شامل آتش‌بس ۶۰ روزه و توقف محاصره بنادر ایران توسط نیروی دریایی آمریکا است [۳]. در مقابل، ایران متعهد شده است که امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز را تضمین کرده و در طول دوره آتش‌بس، مذاکرات فنی درباره برنامه هسته‌ای خود را از سر بگیرد [۲][۳].

نقش راهبردی ترکیه و پاکستان در میانجی‌گری در این میان، نقش ترکیه و پاکستان به عنوان میانجی‌های اصلی برجسته است. هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در سخنان اخیر خود بر لزوم بازگشت به میز مذاکره برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها تاکید کرده بود [۱]. پاکستان نیز با رهبری مقامات ارشد خود، نقش فعالی در نزدیک کردن دیدگاه‌های تهران و واشینگتن ایفا کرده است. این همکاری منطقه‌ای نشان‌دهنده تمایل قدرت‌های بزرگ خاورمیانه برای مدیریت بحران‌های داخلی بدون دخالت مستقیم و مخرب قدرت‌های فرامنطقه‌ای است [۴].

چشم‌انداز امضای توافق در حاشیه نشست گروه هفت انتظار می‌رود که مراسم امضای این تفاهم‌نامه تاریخی روز یکشنبه در ژنو برگزار شود. مقامات ارشد گروه هفت که قرار است از ۱۵ تا ۱۷ ژوئن در فرانسه گرد هم آیند، این توافق را گامی حیاتی برای ثبات بازار انرژی و کاهش تورم جهانی می‌دانند [۳]. اگرچه اسرائیل همچنان نسبت به مفاد این توافق ابراز تردید کرده است، اما حضور کشورهای قدرتمندی مانند ترکیه و عربستان در فرآیند تضمین، اعتبار بین‌المللی این پیمان را دوچندان کرده است [۲][۴].