بحران در تنگه هرمز؛ تقابل ایران و آمریکا بر سر مسیرهای جدید کشتیرانی

ریشه‌های درگیری: مسیر جدید چیست؟ در روزهای اخیر، مقامات دریایی ایران اعلام کردند که به دلیل ملاحظات زیست‌محیطی و امنیتی، مسیرهای سنتی کشتیرانی در تنگه هرمز تغییر یافته و کشتی‌های تجاری باید از کریدورهای جدیدی که به سواحل ایران نزدیک‌تر است عبور کنند [۲]. این تصمیم که از سوی رسانه‌هایی مانند «سون ساعت» به عنوان یک نقطه عطف توصیف شده، بلافاصله با مخالفت شدید ایالات متحده روبرو شد. واشینگتن مدعی است که این اقدام نقض قوانین بین‌المللی دریانوردی و تلاش برای کنترل غیرقانونی بر یکی از حیاتی‌ترین آبراه‌های جهان است [۱].

واکنش نظامی ایالات متحده ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا مستقر در بحرین، در بیانیه‌ای اعلام کرد که هرگونه تلاش برای انحراف اجباری کشتی‌های تجاری از مسیرهای بین‌المللی را به چالش خواهد کشید [۳]. گزارش‌های میدانی حاکی از آن است که ناوشکن‌های آمریکایی همراه با اسکورت‌های هوایی، در حال همراهی نفتکش‌های بزرگ در مسیرهای قدیمی هستند. این حضور نظامی مستقیم، احتمال برخورد فیزیکی میان قایق‌های تندرو سپاه و ناوهای آمریکایی را به شدت افزایش داده است [۱].

پیامدهای اقتصادی و امنیت انرژی تنگه هرمز شریان حیاتی انتقال انرژی جهان است و هرگونه اختلال در آن مستقیماً بر بازارهای جهانی تأثیر می‌گذارد. با انتشار اخبار مربوط به «مسیر جدید»، قیمت نفت خام برنت در معاملات صبح امروز با افزایشی ۴ درصدی روبرو شد [۲]. شرکت‌های بیمه دریایی نیز نرخ حق بیمه برای کشتی‌هایی که از خلیج فارس عبور می‌کنند را به دلیل «خطر بالای برخورد نظامی» افزایش داده‌اند. تحلیلگران هشدار می‌دهند که تداوم این بن‌بست می‌تواند منجر به شوک انرژی در بازارهای آسیایی و اروپایی شود [۳].

بن‌بست دیپلماتیک و آینده بحران در حالی که ایران بر حق حاکمیت خود بر آب‌های سرزمینی تأکید دارد، شورای امنیت سازمان ملل متحد خواستار خویشتن‌داری طرفین شده است. با این حال، هیچ نشانه‌ای از عقب‌نشینی در مواضع دو طرف دیده نمی‌شود. تهران هشدار داده است که هرگونه مداخله آمریکا در اجرای قوانین جدید دریایی، با پاسخ قاطع روبرو خواهد شد [۲]. در مقابل، پنتاگون تأکید کرده است که «آزادی ناوبری» خط قرمز غیرقابل مذاکره برای ایالات متحده و متحدانش در منطقه است [۱].