تنش بی‌سابقه میان آمریکا و ایران: حملات هوایی به حومه تهران رسید

در ساعات اولیه ۱۶ ژوئیه ۲۰۲۶، تنش‌های نظامی میان ایالات متحده و ایران به سطح بی‌سابقه‌ای رسید. پس از یک هفته از اعلام پایان رسمی آتش‌بس توسط دونالد ترامپ، فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) موج جدیدی از حملات هوایی را آغاز کرد که برای نخستین بار در ماه‌های اخیر، اهدافی در نزدیکی تهران و سمنان را هدف قرار داد [۵]. این عملیات که حدود هفت ساعت به طول انجامید، نشان‌دهنده گسترش جغرافیایی درگیری‌ها از سواحل خلیج فارس به عمق خاک ایران است.

جزئیات حملات شبانه و اهداف راهبردی طبق بیانیه رسمی سنتکام، این حملات از ساعت ۲۲:۰۰ به وقت محلی در ۱۵ ژوئیه آغاز شد و تا ساعت ۵:۰۰ صبح ۱۶ ژوئیه ادامه یافت [۶]. هدف اصلی این عملیات، تضعیف توانمندی‌های نظامی ایران در هدف قرار دادن کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز اعلام شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که مراکز فرماندهی، سایت‌های پدافند هوایی، انبارهای موشکی و پهپادی در مناطقی نظیر بندرعباس، جزیره تنب بزرگ و حومه تهران مورد اصابت قرار گرفته‌اند [۵][۶].

در جریان این حملات، گزارش‌هایی از تخلیه بیمارستان «شهید بقایی» در اهواز به دلیل اصابت موشک به نزدیکی آن مخابره شده است [۶]. همچنین، مقامات آمریکایی تایید کردند که از تسلیحات دقیق برای هدف قرار دادن زیرساخت‌های نظامی استفاده کرده‌اند تا از تلفات غیرنظامی جلوگیری شود، هرچند تنش‌ها در منطقه به شدت افزایش یافته است.

پاسخ موشکی ایران و درگیری‌های منطقه‌ای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بلافاصله پس از آغاز حملات آمریکا، با صدور بیانیه‌ای از «جنگ وجودی» با ایالات متحده سخن گفت. در پاسخ به عملیات سنتکام، نیروهای ایرانی با استفاده از موشک‌های بالستیک و پهپادهای انتحاری، پایگاه‌های نظامی آمریکا در بحرین، کویت و اردن را هدف قرار دادند [۲][۵]. این تبادل آتش گسترده باعث فعال شدن سیستم‌های هشدار هوایی در سراسر منطقه شده و ساکنان کشورهای حاشیه خلیج فارس را به پناهگاه‌ها کشانده است.

محمدباقر قالیباف، مذاکره‌کننده ارشد ایران، اعلام کرد که امنیت ایران به حفظ ترتیبات امنیتی در تنگه هرمز وابسته است و تهران در برابر آنچه «تجاوز مستقیم به حاکمیت ملی» خواند، تا انتها ایستادگی خواهد کرد [۵].

فروپاشی توافق ژوئن و بازگشت به بحران این درگیری‌ها در حالی رخ می‌دهد که تفاهم‌نامه (MoU) منعقد شده در ژوئن ۲۰۲۶، که قرار بود راه را برای صلح دائم هموار کند، به طور کامل از هم پاشیده است [۱]. دونالد ترامپ در تاریخ ۷ ژوئیه، پس از حملات ایران به چندین کشتی تجاری، رسماً اعلام کرد که آتش‌بس به پایان رسیده است [۱][۴].

تحلیل‌گران نظامی معتقدند حملات اخیر آمریکا نوعی «عملیات شکل‌دهی» (Shaping Operations) برای تضعیف پدافند هوایی ایران است تا در صورت نیاز، راه برای عملیات‌های پیچیده‌تر و گسترده‌تر باز شود [۴]. همزمان، ایالات متحده محاصره دریایی بنادر ایران را مجدداً برقرار کرده است که این امر منجر به جهش ناگهانی قیمت نفت در بازارهای جهانی شده است [۲][۳].

پیامدهای اقتصادی و انسداد تنگه هرمز با تشدید درگیری‌ها، تردد در تنگه هرمز به پایین‌ترین سطح خود رسیده است. داده‌های ردیابی کشتی‌ها نشان می‌دهد که تنها تعداد معدودی نفت‌کش در حال عبور از این آبراه حیاتی هستند [۱]. صندوق بین‌المللی پول هشدار داده است که ادامه این وضعیت می‌تواند ذخایر جهانی انرژی را به شدت کاهش داده و اقتصاد جهانی را با شوک جدیدی روبرو کند [۲]. در حالی که میانجی‌های منطقه‌ای همچنان برای بازگرداندن طرفین به میز مذاکره تلاش می‌کنند، لحن تند مقامات دو کشور نشان‌دهنده دورنمایی تاریک برای دیپلماسی در روزهای آینده است.