ترافیک دیپلماتیک در منطقه؛ تلاش میانجی‌گران برای مهار بحران ایران و آمریکا

امروز، ۱۰ ژوئیه ۲۰۲۶، منطقه خاورمیانه شاهد یکی از حساس‌ترین دوره‌های دیپلماتیک خود است. در حالی که تنها دو روز از اعلام پایان تفاهم‌نامه امنیتی توسط دونالد ترامپ و حملات هوایی گسترده ایالات متحده به بیش از ۹۰ هدف در خاک ایران می‌گذرد، گزارش‌ها از آغاز یک «ترافیک دیپلماتیک حیاتی» برای مهار بحران حکایت دارند [۱][۴]. کشورهای منطقه که بیشترین آسیب را از یک درگیری فراگیر می‌بینند، اکنون در صف اول تلاش‌ها برای بازگرداندن آرامش قرار گرفته‌اند.

ورود بازیگران منطقه‌ای به معادلات تهران و واشینگتن کشورهای قطر، پاکستان، ترکیه، مصر و عربستان سعودی طی ۴۸ ساعت گذشته تماس‌های تلفنی فشرده‌ای را با مقامات عالی‌رتبه در واشینگتن و تهران برقرار کرده‌اند [۲]. هدف اصلی این تحرکات، جلوگیری از تداوم حملات متقابل است که در روزهای اخیر پایگاه‌های آمریکایی در کویت، بحرین و اردن را نیز هدف قرار داده است [۵].

پاکستان و قطر که پیش از این در ماه ژوئن نقش کلیدی در امضای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد داشتند، اکنون به دنبال احیای آن توافق شکننده هستند. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، دیپلمات‌های ارشد این دو کشور در تلاش‌اند تا زمینه را برای برگزاری یک دور جدید از مذاکرات فنی در ۱۱ ژوئیه (فردا) فراهم کنند [۳]. ترکیه نیز با نگاه به ثبات مرزهای خود، از این روند حمایت کرده و هاکان فیدان، وزیر امور خارجه این کشور، رایزنی‌های مستمری را با همتای ایرانی خود انجام داده است [۱].

چالش‌های دیپلماسی در سایه تحولات داخلی ایران این تلاش‌های دیپلماتیک در حالی صورت می‌گیرد که ایران در یک موقعیت داخلی بسیار حساس قرار دارد. امروز مراسم تدفین و خاکسپاری آیت‌الله علی خامنه‌ای در مشهد برگزار شد که توجهات جهانی را به خود جلب کرده است [۵]. این تحول بزرگ سیاسی در تهران، همزمان با فشارهای نظامی خارجی، فرآیند تصمیم‌گیری را پیچیده کرده است. با این حال، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در تماس با همتایان منطقه‌ای خود تأکید کرده است که ایران به دنبال گسترش جنگ نیست، اما نقض تفاهم‌نامه‌ها توسط واشینگتن را بی‌پاسخ نخواهد گذاشت [۳].

امنیت انرژی و تنگه هرمز؛ نگرانی مشترک جهانی یکی از محرک‌های اصلی این ترافیک دیپلماتیک، وضعیت بحرانی در تنگه هرمز است. حملات اخیر به کشتی‌های تجاری و تهدیدات متقابل، قیمت نفت را به مرز ۸۰ دلار رسانده و بازارهای جهانی را مضطرب کرده است [۴]. میانجی‌گران منطقه‌ای به خوبی می‌دانند که هرگونه اختلال طولانی‌مدت در این آبراه حیاتی، پیامدهای اقتصادی فاجعه‌باری برای کل جهان خواهد داشت. به همین دلیل، بازگشایی امن تنگه هرمز و توقف حملات به زیرساخت‌های دریایی، در صدر دستور کار مذاکرات جاری قرار دارد [۵].

در نهایت، اگرچه فضای بی‌اعتمادی میان دو طرف به اوج خود رسیده است، اما حضور فعال کشورهای منطقه نشان‌دهنده اراده‌ای جمعی برای جلوگیری از سقوط خاورمیانه به ورطه یک جنگ ویرانگر است. روزهای آینده مشخص خواهد کرد که آیا این «دیپلماسی اضطراری» می‌تواند بار دیگر طرفین را به میز مذاکره بازگرداند یا خیر.