پیشرفت در مذاکرات دوحه؛ توافق ایران و آمریکا بر سر کانال ارتباطی جدید

آغاز گفتگوهای فنی در پایتخت قطر بر اساس گزارش‌های منتشر شده در تاریخ ۲ ژوئیه ۲۰۲۶، دور جدیدی از مذاکرات غیرمستقیم میان هیئت‌های دیپلماتیک ایران و ایالات متحده در دوحه، پایتخت قطر، آغاز شده است [۱]. این گفتگوها که با میانجی‌گری فعال کشورهای قطر و پاکستان برگزار می‌شود، بر اجرای مفاد «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» متمرکز است که در ماه ژوئن به امضا رسیده بود. در حالی که نمایندگان ویژه آمریکا از جمله استیو ویتکاف و جرد کوشنر در دوحه حضور دارند، مقامات ایرانی تأکید کرده‌اند که هیچ دیدار مستقیمی صورت نگرفته و تبادل پیام‌ها تنها از طریق میانجی‌گران انجام می‌شود [۳].

محورهای اصلی: از تنگه هرمز تا دارایی‌های مسدود شده یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این دور از گفتگوها، توافق بر سر ایجاد یک کانال ارتباطی جدید برای نظارت بر اجرای تفاهم‌نامه و ثبت موارد نقض آن است [۲]. منابع مطلع گزارش داده‌اند که موضوع آزادسازی ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدود شده ایران در بانک‌های قطر و نحوه دسترسی بانک مرکزی ایران به این منابع، از محورهای کلیدی بحث‌های فنی بوده است. همچنین، طرفین بر سر یک برنامه تنش‌زدایی یک‌هفته‌ای در تنگه هرمز به توافق رسیدند تا امنیت تردد دریایی در این آبراه راهبردی تضمین شود [۴].

واکنش‌ها؛ از خوش‌بینی واشینگتن تا شروط تهران دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در اظهاراتی تازه پیشرفت‌های حاصل شده در دوحه را «بسیار خوب» توصیف کرد و مدعی شد که روند خلع سلاح هسته‌ای ایران به خوبی پیش می‌رود [۲]. با این حال، محمدباقر قالیباف، رئیس تیم مذاکره‌کننده ایران، خاطرنشان کرد که تهران تا زمانی که بندهای کلیدی تفاهم‌نامه از جمله رفع محاصره دریایی و آزادسازی کامل دارایی‌ها محقق نشود، وارد مذاکرات نهایی نخواهد شد [۴]. این تضاد در روایت‌ها نشان‌دهنده حساسیت بالای مذاکرات در مرحله کنونی است.

تداوم دیپلماسی پس از مراسم تشییع سخنگوی وزارت امور خارجه قطر اعلام کرد که علی‌رغم پیشرفت‌های مثبت، ادامه مذاکرات به دلیل برگزاری مراسم تشییع رهبر فقید ایران به تعویق افتاده است [۱]. انتظار می‌رود دور بعدی گفتگوها بلافاصله پس از پایان مراسم رسمی در تهران از سر گرفته شود. تحلیلگران معتقدند که کاهش قیمت جهانی نفت در روزهای اخیر، نتیجه مستقیم سیگنال‌های مثبتی است که از میز مذاکرات دوحه به بازارهای جهانی مخابره شده است [۲]. موفقیت این گفتگوها می‌تواند نقطه عطفی در پایان دادن به درگیری‌های نظامی باشد که از فوریه ۲۰۲۶ منطقه را در بر گرفته است.