توافق محرمانه تهران و واشینگتن؛ پرواز چهار هواپیما و افشای تفاهم‌نامه

در حالی که جهان با دقت تحرکات دیپلماتیک میان تهران و واشینگتن را دنبال می‌کند، گزارش‌های منتشر شده در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۳ خرداد ۱۴۰۵) نشان‌دهنده ورود به «آخرین پیچ» یک توافق تاریخی است. بر اساس گزارش رسانه ترکیه‌ای میلیت، چهار فروند هواپیمای ترابری نظامی آمریکا برای تدارک مراسم امضای احتمالی به حرکت درآمده‌اند و همزمان، مفاد یک تفاهم‌نامه محرمانه به رسانه‌ها درز کرده است [۱].

تحرکات هوایی در آستانه توافق؛ مقصد: ژنو؟ گزارش‌ها حاکی از آن است که چهار فروند هواپیمای C-17 نیروی هوایی ایالات متحده با تجهیزات ویژه راهی اروپا شده‌اند. گفته می‌شود این پروازها در راستای سفر احتمالی جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، به ژنو برای شرکت در مراسم امضای تفاهم‌نامه با مقامات ایرانی انجام شده است [۲]. اگرچه پنتاگون هنوز رسماً این ماموریت را تایید نکرده، اما همزمانی این پروازها با اظهارات دونالد ترامپ مبنی بر نزدیکی یک «توافق بزرگ»، گمانه‌زنی‌ها را به یقین نزدیک‌تر کرده است [۱].

افشای تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای؛ از بازگشایی هرمز تا آزادسازی دارایی‌ها نشت جزئیات این تفاهم‌نامه که برخی منابع آن را «اعلامیه اسلام‌آباد» نامیده‌اند، ابعاد گسترده‌ای از توافق احتمالی را فاش کرده است. بر اساس مفاد لو رفته، این توافق شامل یک دوره ۶۰ روزه برای مذاکرات نهایی هسته‌ای است [۳]. در این مدت، ایالات متحده متعهد به لغو محاصره دریایی و بازگشایی تنگه هرمز ظرف ۳۰ روز شده است. همچنین، گزارش‌ها از آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه شده ایران حکایت دارند که نیمی از آن باید پیش از آغاز رسمی مذاکرات در دسترس تهران قرار گیرد [۳].

واکنش‌های متناقض؛ از خوش‌بینی ترامپ تا تردیدهای فنی دونالد ترامپ در واکنش به نشت این اطلاعات، ضمن تایید نزدیکی توافق، برخی از مفاد منتشر شده در رسانه‌های ایرانی را «بی‌ارتباط با متن مکتوب» خواند و مذاکره‌کنندگان ایرانی را به رفتار «ناجوانمردانه» در درز اطلاعات متهم کرد [۲]. از سوی دیگر، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، با تایید اینکه متن تفاهم‌نامه کمتر از دو صفحه است، تاکید کرد که کلمه به کلمه این سند با دقت بررسی شده و هدف اصلی آن پایان جنگ در تمامی جبهه‌ها، از جمله لبنان، است [۳].

چشم‌انداز منطقه؛ پایان محاصره دریایی و آغاز عصر جدید؟ این توافق که در صورت امضا می‌تواند نقشه ژئوپلیتیک منطقه را تغییر دهد، شامل تعهد آمریکا به خروج بخشی از نیروهای نظامی خود از مناطق اطراف ایران است [۳]. با این حال، موضوعات حساس مانند برنامه موشکی و جزئیات دقیق غنی‌سازی اورانیوم به مرحله دوم مذاکرات موکول شده است [۱]. ناظران بین‌المللی معتقدند که موفقیت این تفاهم‌نامه به اجرای دقیق تعهدات در دوره ۶۰ روزه بستگی دارد و هرگونه نقض عهد می‌تواند منطقه را بار دیگر به سوی تنش‌های نظامی سوق دهد.