بحران بازرسی‌های هسته‌ای؛ تداوم تنش میان تهران و واشینگتن در ژوئن ۲۰۲۶

امروز، ۲۳ ژوئن ۲۰۲۶، فضای دیپلماتیک میان تهران و واشینگتن بار دیگر با موجی از اظهارات متناقض درباره بازرسی‌های هسته‌ای متلاطم شده است. این تنش‌ها درست زمانی اوج گرفت که جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده، مدعی شد ایران در جریان مذاکرات اخیر در سوئیس با بازگشت بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) به کشور موافقت کرده است [۲]. با این حال، مقامات ایرانی بلافاصله این ادعاها را رد کرده و بر مواضع حاکمیتی خود پافشاری کردند.

ادعای واشینگتن و خوش‌بینی کاخ سفید جی‌دی ونس در بیانیه‌ای که روز دوشنبه منتشر شد، توافق ادعایی برای بازگشت بازرسان را یک «نقطه عطف بزرگ» توصیف کرد. او تاکید کرد که این اقدام اولین گام برای پایان دادن دائمی به برنامه‌های تسلیحاتی احتمالی ایران است [۱]. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا نیز در شبکه‌های اجتماعی اعلام کرد که ایران «به طور کامل و جامع» با بالاترین سطح بازرسی‌های هسته‌ای موافقت کرده است تا «صداقت هسته‌ای» خود را در بلندمدت ثابت کند [۳]. این اظهارات در حالی مطرح شد که واشینگتن به عنوان بخشی از تفاهم‌نامه اخیر، معافیت ۶۰ روزه‌ای را برای صادرات نفت ایران صادر کرده است.

پاسخ صریح تهران و رد توافقات ادعایی در مقابل، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در کنفرانس خبری روز سه‌شنبه (۲۳ ژوئن) تمامی ادعاهای مقامات آمریکایی را بی‌اساس خواند. وی تصریح کرد که هیچ برنامه‌ای برای بازدید بازرسان آژانس از تاسیسات هسته‌ای که در جریان درگیری‌های سال گذشته آسیب دیده‌اند، وجود ندارد [۴]. بقایی تاکید کرد که ایران هیچ دیدار رسمی با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در سوئیس نداشته و پروتکل جدیدی برای بازرسی از سایت‌های بمباران شده تدوین نشده است [۱]. این تناقض آشکار نشان‌دهنده بن‌بست جدی در تفسیر تفاهم‌نامه «اسلام‌آباد» است که هفته گذشته میان طرفین امضا شد.

تحلیل فوربس ترکیه از پیامدهای اقتصادی گزارش‌های منتشر شده توسط منابعی همچون «فوربس ترکیه» حاکی از آن است که این بلاتکلیفی دیپلماتیک مستقیماً بر بازارهای جهانی انرژی تاثیر گذاشته است. تحلیل‌گران معتقدند که اگر مسئله بازرسی‌ها ظرف ۶۰ روز آینده حل نشود، معافیت‌های نفتی صادر شده توسط خزانه‌داری آمریکا تمدید نخواهد شد [۳]. این موضوع می‌تواند بار دیگر قیمت نفت را در بازارهای جهانی با جهش روبرو کند. فوربس اشاره می‌کند که سرمایه‌گذاران با تردید به پایداری آتش‌بس فعلی می‌نگرند، چرا که شفافیت هسته‌ای همواره خط قرمز واشینگتن برای لغو دائمی تحریم‌ها بوده است.

آینده توافق در بازه زمانی ۶۰ روزه در حالی که گروه‌های فنی در سوئیس به رایزنی‌های خود ادامه می‌دهند، سرنوشت این توافق به پذیرش نظارت‌های سرزده توسط تهران گره خورده است. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تخمین می‌زند که ایران مقادیر قابل توجهی اورانیوم غنی‌شده با غلظت ۶۰ درصد در اختیار دارد که دسترسی به آن‌ها برای بازرسان حیاتی است [۲]. اگر تهران همچنان از دسترسی به سایت‌های استراتژیک مانند اصفهان خودداری کند، احتمال بازگشت تحریم‌های همه‌جانبه و حتی تشدید تنش‌های نظامی در منطقه دور از ذهن نخواهد بود.