شوک دوگانه به انرژی جهانی: اقدام آمریکا علیه ایران قیمت نفت را شعله‌ور کرد

لغو مجوزهای نفتی؛ بازگشت فشار حداکثری واشینگتن در اقدامی ناگهانی که بازارهای جهانی را در بهت فرو برد، وزارت خزانه داری آمریکا اعلام کرد که «مجوز عمومی X» را که اجازه تولید، تحویل و فروش نفت خام و محصولات پتروشیمی ایران را می‌داد، لغو کرده است [1]. این مجوز که تنها دو هفته پیش به عنوان بخشی از یک توافق موقت صادر شده بود، اکنون با یک مجوز محدودتر جایگزین شده است که تنها اجازه می‌دهد معاملات در جریان تا ۱۷ جولای نهایی شوند [2]. این تصمیم به معنای توقف کامل خریدهای جدید نفت ایران در بازارهای بین‌المللی است و مستقیماً درآمد ارزی تهران را هدف قرار می‌دهد.

تنش نظامی در تنگه هرمز و واکنش سنتکام این تحریم‌های اقتصادی بلافاصله پس از وقوع درگیری‌های فیزیکی در یکی از حیاتی‌ترین آبراه‌های جهان اعمال شد. طبق گزارش‌های منتشر شده، سه نفتکش در تنگه هرمز هدف پرتابه‌های ناشناس قرار گرفتند که واشینگتن مسئولیت آن را متوجه ایران دانست [3]. در واکنش به این حوادث، ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) حملات هوایی سنگینی را علیه مواضع نظامی ایران، از جمله سیستم‌های پدافند هوایی، رادارهای ساحلی و قایق‌های تندروی سپاه پاسداران انجام داد [4]. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در حاشیه نشست ناتو در آنکارا صراحتاً اعلام کرد که آتش‌بس شکننده‌ای که در ماه ژوئن برقرار شده بود، اکنون به پایان رسیده است [5].

واکنش بازارهای جهانی و جهش قیمت‌ها بازار نفت به سرعت به این تحولات واکنش نشان داد. قیمت نفت خام برنت با جهشی خیره‌کننده به بالای ۷۸ دلار در هر بشکه رسید و نفت وست تگزاس اینترمدیت (WTI) نیز افزایشی مشابه را تجربه کرد [5]. تحلیلگران اقتصادی معتقدند که بازگشت ریسک عرضه به بازار، به ویژه با توجه به کاهش ذخایر استراتژیک نفت آمریکا به پایین‌ترین سطح از سال ۱۹۸۳، می‌تواند قیمت‌ها را در روزهای آینده به سطوح بالاتری سوق دهد [3]. این وضعیت نه تنها بر قیمت سوخت، بلکه بر بازارهای سهام در آسیا و اروپا نیز تأثیر منفی گذاشته و باعث ریزش شاخص‌های اصلی شده است.

سرنوشت مبهم توافقات دیپلماتیک این بحران جدید، توافق‌نامه همکاری (MoU) که در ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶ میان ایران و آمریکا امضا شده بود را در آستانه فروپاشی کامل قرار داده است. در حالی که مقامات آمریکایی می‌گویند مذاکرات همچنان در جریان است، اما تأکید دارند که هرگونه بهره‌مندی ایران از لغو تحریم‌ها منوط به «رفتار خوب» و امنیت دریانوردی است [2]. از سوی دیگر، وزارت امور خارجه ایران این اقدامات آمریکا را نقض صریح توافقات قبلی دانسته و نسبت به عواقب آن هشدار داده است [4]. اکنون جهان با نگرانی چشم به تنگه هرمز دوخته است تا ببیند آیا این تنش‌ها به یک درگیری تمام‌عیار تبدیل خواهد شد یا خیر.