انتظار حساس در دوحه؛ ابهام در مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا

آغاز مذاکرات در فضای تردید امروز، اول ژوئیه ۲۰۲۶، پایتخت قطر بار دیگر به کانون توجه دیپلماتیک جهان تبدیل شده است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده توسط رسانه‌های معتبری همچون سی‌ان‌ان ترک، هیئت‌های نمایندگی ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران برای پیشبرد گفتگوهای فنی وارد دوحه شده‌اند [۱]. این نشست‌ها در پی امضای یادداشت تفاهم (MoU) در ۱۷ ژوئن برگزار می‌شود که هدف آن برقراری یک آتش‌بس ۶۰ روزه و حل اختلافات بنیادین میان دو طرف است. با این حال، علی‌رغم حضور همزمان نمایندگان در یک شهر، فضای حاکم بر این مذاکرات با تردید و ابهام جدی همراه است.

تضاد در روایت‌ها: مستقیم یا غیرمستقیم؟ یکی از اصلی‌ترین نقاط ابهام در تحولات اخیر، ماهیت تماس‌ها میان دو کشور است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در اظهاراتی مدعی شد که ایران درخواست مذاکرات جدیدی را در قطر مطرح کرده و این دیدارها به صورت مستقیم انجام خواهد شد [۳]. اما مقامات ایرانی، از جمله اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، این ادعا را به شدت رد کرده‌اند. تهران تاکید دارد که هیچ برنامه‌ای برای دیدار مستقیم با هیئت آمریکایی ندارد و گفتگوها صرفاً به صورت فنی و از طریق میانجی‌گران قطری و پاکستانی دنبال می‌شود [۲][۴]. در همین راستا، استیو ویتکوف، فرستاده ویژه ترامپ در خاورمیانه، و جرد کوشنر، مشاور ارشد وی، دیدارهایی را با نخست‌وزیر قطر انجام داده‌اند تا زمینه‌های اجرای توافقات قبلی را بررسی کنند، بدون آنکه با همتایان ایرانی خود سر میز مذاکره بنشینند [۱][۵].

محورهای اصلی گفتگو: از دارایی‌ها تا امنیت دریایی مذاکرات فعلی در دوحه بر چند محور کلیدی متمرکز است که هر یک پتانسیل تبدیل شدن به یک بحران جدید را دارند. اولین اولویت ایران، آزادسازی ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدود شده این کشور است که بر اساس توافقات اولیه باید به حساب‌های مشخصی منتقل شود [۳]. از سوی دیگر، موضوع امنیت در تنگه هرمز به یکی از چالش‌برانگیزترین مباحث تبدیل شده است. ایران بر حق خود برای کنترل ترافیک دریایی و دریافت عوارض ناوبری تاکید دارد، در حالی که ایالات متحده این منطقه را یک آبراه بین‌المللی می‌داند و هرگونه محدودیت در تردد کشتی‌های تجاری را غیرقابل قبول اعلام کرده است [۲].

سایه سنگین تنش‌های اخیر بر میز مذاکره این دور از گفتگوها در حالی آغاز می‌شود که تنش‌های نظامی در روزهای گذشته سایه سنگینی بر دیپلماسی انداخته است. وقوع درگیری‌های پراکنده در خلیج فارس و حملات پهپادی به تانکرهای نفتی در تنگه هرمز، شکنندگی آتش‌بس فعلی را بیش از پیش نمایان کرده است [۴]. با توجه به اینکه ضرب‌الاجل ۶۰ روزه برای دستیابی به یک توافق جامع در اواسط اوت به پایان می‌رسد، دیپلمات‌ها نگرانند که عدم پیشرفت در مذاکرات فنی دوحه و تداوم لفاظی‌های سیاسی، بار دیگر منطقه را به سمت یک درگیری گسترده سوق دهد. در حال حاضر، جهان منتظر است تا ببیند آیا میانجی‌گری قطر می‌تواند پلی میان مواضع سخت‌گیرانه تهران و واشینگتن ایجاد کند یا خیر [۵].