توقف مذاکرات ایران و آمریکا؛ تنش در تنگه هرمز میز صلح را برهم زد

بحران در مسیر تفاهم‌نامه اسلام‌آباد تنها چند هفته پس از امضای تفاهم‌نامه تاریخی اسلام‌آباد در اواسط ژوئن ۲۰۲۶، فرآیند صلح میان تهران و واشینگتن با جدی‌ترین چالش خود روبرو شده است. این توافق که با هدف پایان دادن به درگیری‌های نظامی و بازگشایی مسیرهای تجاری امضا شده بود، اکنون تحت تأثیر نقض مکرر مفاد امنیتی قرار گرفته است [1]. بر اساس گزارش‌های منتشر شده، دور جدید مذاکرات که قرار بود در تعطیلات آخر هفته در سوئیس برگزار شود، به دلیل حملات اخیر به حالت تعلیق درآمده است [2].

تنش در تنگه هرمز و پاسخ نظامی واشینگتن علت اصلی توقف گفتگوها، وقوع درگیری‌های شدید در تنگه هرمز عنوان شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که پس از حمله به یک کشتی کانتینربر و یک نفتکش در این آبراه راهبردی، ایالات متحده با حملات هوایی به تأسیسات پهپادی و پایگاه‌های موشکی در جنوب ایران واکنش نشان داده است [1]. مایک والتز، نماینده دائم آمریکا در سازمان ملل، تأکید کرده است که واشینگتن در صورت تهدید ترافیک دریایی بین‌المللی، به هدف قرار دادن زیرساخت‌های نظامی ادامه خواهد داد [2]. در مقابل، مقامات ایرانی نیز ایالات متحده و متحدان منطقه‌ای آن را به نقض آتش‌بس و تداوم تهدیدات متهم می‌کنند.

گزارش‌های متناقض از آینده دیپلماسی در حالی که روزنامه وال استریت ژورنال از توقف کامل گفتگوهای سوئیس خبر می‌دهد، برخی منابع دیگر از احتمال تغییر مسیر دیپلماسی سخن می‌گویند [1]. وب‌سایت اکسیوس گزارش داده است که علیرغم تعلیق نشست‌های سوئیس، هر دو طرف برای جلوگیری از فروپاشی کامل تفاهم‌نامه، بر سر آغاز گفتگوهای فنی در قطر توافق کرده‌اند [5]. گفته می‌شود این مذاکرات که احتمالاً از ۳۰ ژوئن آغاز خواهد شد، بر حل اختلافات مربوط به تردد در تنگه هرمز تمرکز خواهد داشت [5].

تأثیر درگیری‌های لبنان بر میز مذاکره عامل دیگری که فرآیند صلح را پیچیده کرده، تشدید تنش‌ها میان اسرائیل و حزب‌الله در جنوب لبنان است. از آنجایی که تفاهم‌نامه اسلام‌آباد شامل بندهایی برای تضمین حاکمیت لبنان و توقف عملیات نظامی بود، درگیری‌های اخیر در این جبهه به عنوان نقض صریح توافق تلقی شده و اعتماد میان طرفین را به شدت کاهش داده است [3, 4]. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا که رهبری تیم مذاکره‌کننده را بر عهده داشت، سفر خود به سوئیس را تا اطلاع ثانوی به تعویق انداخته است [4].

بن‌بست مالی و مطالبات تهران علاوه بر مسائل نظامی، اختلافات مالی نیز همچنان پابرجاست. مشاوران عالی در تهران تأکید کرده‌اند که هرگونه پیشرفت در مذاکرات منوط به آزادسازی کامل دارایی‌های بلوکه شده ایران به ارزش ۲۴ میلیارد دلار است [1]. ایران معتقد است که دولت ترامپ باید با آزادسازی این مبالغ، حسن نیت خود را در اجرای تفاهم‌نامه نشان دهد، در حالی که واشینگتن این موضوع را به پیشرفت در گفتگوهای هسته‌ای گره زده است.