تنش ایران و آمریکا در مرحله‌ای بحرانی؛ آیا نظم خاورمیانه در حال بازنویسی است؟

امروز، ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶، خاورمیانه با واقعیتی جدید و نگران‌کننده روبروست. اردال شیمشک، نویسنده روزنامه «میلات»، در یادداشت اخیر خود به بررسی این موضوع پرداخته است که آیا درگیری‌های جاری میان ایالات متحده و ایران صرفاً یک تنش گذراست یا نشانه‌ای از فروپاشی نظم قدیمی و استقرار موازنه‌ای جدید در منطقه [۱]. این تحلیل در حالی منتشر می‌شود که منطقه شاهد شدیدترین تبادل آتش در سال‌های اخیر است.

فروپاشی آتش‌بس و آغاز «مرحله نوین» پس از یک دوره کوتاه از آتش‌بس شکننده که در ژوئن ۲۰۲۶ با میانجی‌گری‌های بین‌المللی حاصل شده بود، اکنون تمامی توافقات به بن‌بست رسیده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با اعلام پایان دوره خویشتن‌داری، دستور ششمین شب پیاپی حملات هوایی علیه اهداف استراتژیک در خاک ایران را صادر کرد [۲]. سنتکام (فرماندهی مرکزی آمریکا) تأیید کرده است که این حملات با هدف تضعیف توانمندی‌های دریایی و پدافندی ایران در خلیج فارس انجام شده تا امنیت کشتیرانی تجاری تأمین شود [۵].

جغرافیای نبرد: از هرمزگان تا پایگاه‌های منطقه‌ای گزارش‌های میدانی حاکی از آن است که زیرساخت‌های غیرنظامی نیز از این درگیری‌ها در امان نمانده‌اند. در استان هرمزگان، شش پل کلیدی از جمله پل «گریوه» و پل‌های محور بندرعباس-خمیر هدف قرار گرفته‌اند که منجر به اختلال جدی در شبکه ترانزیتی جنوب کشور شده است [۵]. در مقابل، ایران با اجرای عملیات «نصر ۲»، موج گسترده‌ای از حملات موشکی و پهپادی را علیه پایگاه‌های آمریکا در منطقه، از جمله پایگاه «الازرق» در اردن و تأسیساتی در کویت و بحرین، آغاز کرده است [۳]. این سطح از تقابل مستقیم، همان «مرحله نوین» است که شیمشک در تحلیل خود به آن اشاره می‌کند.

بازتعریف موازنه قدرت و امنیت انرژی یکی از کلیدی‌ترین بخش‌های تحلیل شیمشک، پرسش درباره آینده موازنه قدرت است. با بازگشت محاصره دریایی تنگه هرمز توسط آمریکا و تهدید ایران به بستن کامل این آبراهه استراتژیک، ترافیک دریایی بیش از ۹۰ درصد کاهش یافته است [۴]. این وضعیت نه تنها قیمت جهانی نفت را به شدت افزایش داده، بلکه باعث شده است کشورهایی نظیر چین قیمت سوخت داخلی خود را به طور ناگهانی بالا ببرند [۴]. شیمشک معتقد است که واشینگتن با این فشارها به دنبال تحمیل یک نظم نوین است، اما مقاومت تهران نشان می‌دهد که هیچ‌یک از طرفین حاضر به عقب‌نشینی از مواضع بنیادین خود نیستند [۱].

در نهایت، آنچه امروز در صحنه خاورمیانه مشاهده می‌شود، فراتر از یک درگیری نظامی است؛ این یک نبرد اراده‌ها برای تعیین قواعد بازی در دهه‌های آینده است. آیا دیپلماسی در آخرین لحظات راهی برای بازگشت پیدا خواهد کرد یا منطقه به سوی یک تقابل تمام‌عیار پیش خواهد رفت؟ پاسخ این پرسش در روزهای آتی و در میدان نبرد مشخص خواهد شد.