بمب خبری در مذاکرات آمریکا و ایران: افشای نقش استراتژیک ترکیه

افشای طرح تشکیل کمیته پنج‌جانبه با حضور ترکیه بر اساس گزارش‌های منتشر شده در تاریخ ۱۲ ژوئن ۲۰۲۶، منابع دیپلماتیک از وجود یک طرح استراتژیک در میز مذاکرات ایالات متحده و ایران پرده برداشته‌اند که ترکیه را در کانون یک مکانیسم نظارتی چندملیتی قرار می‌دهد. طبق ادعای شبکه العربیه که در رسانه‌های ترکیه بازتاب گسترده‌ای داشته، قرار است یک «کمیته پنج‌جانبه» متشکل از ترکیه، عربستان سعودی، پاکستان، قطر و مصر تشکیل شود [1]. وظیفه این کمیته، نظارت بر اجرای مفاد توافق احتمالی میان واشینگتن و تهران و ایفای نقش به عنوان ضامن صلح در منطقه خواهد بود.

این خبر که از آن به عنوان «بمب ترکیه» در مذاکرات یاد می‌شود، نشان‌دهنده وزن ژئوپلیتیک آنکارا در برقراری تعادل میان بلوک غرب و تهران است. ترکیه به دلیل روابط هم‌پیمانی با ناتو و پیوندهای عمیق همسایگی با ایران، کلیدی‌ترین بازیگر برای تضمین اجرای تعهدات طرفین محسوب می‌شود [1].

جزئیات توافق «اسلام‌آباد» و جنجال افشای مفاد محرمانه همزمان با این گزارش‌ها، رسانه‌های ایرانی جزئیاتی از پیش‌نویس توافقی را منتشر کردند که به «توافق اسلام‌آباد» معروف شده است. طبق این اسناد فاش شده، ایالات متحده متعهد شده است که نیروهای نظامی خود را از اطراف مرزهای ایران عقب‌نشینی داده و محاصره دریایی بنادر این کشور را لغو کند [5]. همچنین بازگشایی فوری تنگه هرمز برای تردد تجاری و آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌های بلوکه شده ایران از دیگر بندهای ادعایی این توافق است [2].

با این حال، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در واکنش تندی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال»، این افشاگری‌ها را «اخبار جعلی» خواند. ترامپ مدعی شد که شرایط منتشر شده توسط ایران هیچ شباهتی به توافقات مکتوب میان دو کشور ندارد و طرف ایرانی را به عدم صداقت متهم کرد [3]. او تاکید کرد که تا زمانی که ایران معیارهای عملکردی مشخصی را رعایت نکند، هیچ پولی آزاد نخواهد شد.

تحرکات دیپلماتیک آنکارا؛ هاکان فیدان در خط مقدم در حالی که تنش‌های کلامی میان واشینگتن و تهران ادامه دارد، ترکیه تلاش‌های دیپلماتیک خود را برای جلوگیری از فروپاشی آتش‌بس فعلی افزایش داده است. هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، امروز در تماس‌های تلفنی جداگانه با نخست‌وزیر قطر و مذاکره‌کنندگان آمریکایی، آخرین وضعیت روند دیپلماتیک را بررسی کرد [4].

فیدان ضمن ابراز امیدواری برای نهایی شدن هرچه سریع‌تر توافق، تاکید کرد که آنکارا از هرگونه تلاشی که منجر به ثبات پایدار در منطقه و بازگشایی مسیرهای تجاری انرژی شود، حمایت می‌کند [4]. تحلیل‌گران معتقدند حضور ترکیه در کمیته نظارتی می‌تواند نگرانی‌های امنیتی کشورهای منطقه را کاهش داده و راه را برای یک توافق جامع‌تر هموار کند [1].

پیامدهای اقتصادی و امنیتی برای منطقه انتشار خبر نزدیکی به توافق، علی‌رغم تکذیب‌های ترامپ، تاثیر فوری بر بازارهای جهانی داشته است. قیمت نفت کاهش یافته و بازارهای سهام واکنش مثبتی نشان داده‌اند [2]. اگر طرح کمیته پنج‌جانبه عملیاتی شود، نه تنها امنیت تنگه هرمز تضمین خواهد شد، بلکه ترکیه می‌تواند به عنوان هاب اصلی انرژی و ترانزیت در دوران پس از جنگ، نقش‌آفرینی کند. با این حال، تضاد میان روایت‌های واشینگتن و تهران نشان می‌دهد که مسیر رسیدن به امضای نهایی همچنان با چالش‌های جدی روبروست [3].