مخالفت قاطع آمریکا با طرح ایران برای دریافت عوارض در تنگه هرمز

مخالفت صریح مارکو روبیو با هزینه‌های ترانزیتی مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در جریان آغاز سفر منطقه‌ای خود به امارات متحده عربی، موضعی سخت در قبال پیشنهادات اخیر تهران اتخاذ کرد. وی در بدو ورود به فرودگاه ابوظبی اظهار داشت که تنگه هرمز یک آبراه بین‌المللی است و طبق قوانین موجود، هیچ کشوری مجاز به دریافت عوارض یا هزینه برای عبور و مرور در آن نیست [1]. روبیو تأکید کرد که واشینگتن با هرگونه اقدامی که آزادی کشتیرانی را محدود کند یا هزینه‌های اضافی بر تجارت جهانی تحمیل نماید، به شدت مخالفت خواهد کرد [2].

جزئیات طرح ایران و ایجاد «سازمان تنگه خلیج فارس» این مناقشه پس از آن بالا گرفت که ایران و عمان در بیانیه‌ای مشترک اعلام کردند در حال مطالعه روی سیستمی برای مدیریت مسیرهای تجاری و هزینه‌های مربوط به خدمات در این آبراه هستند [1]. گزارش‌ها حاکی از آن است که تهران نهادی جدید به نام «سازمان تنگه خلیج فارس» (PGSA) را تأسیس کرده است. این سازمان در نامه‌ای به شرکت‌های کشتیرانی اعلام کرده که تمامی شناورها باید دارای بیمه‌نامه معتبر مورد تأیید این نهاد باشند [4]. اگرچه ایران اعلام کرده که این خدمات فعلاً رایگان است، اما حق وضع «حق بیمه» یا هزینه‌های خدماتی را در آینده برای خود محفوظ دانسته است [5]. محمدباقر قالیباف، مذاکره‌کننده ارشد ایران، پیش‌تر گفته بود که وضعیت تنگه هرمز هرگز به شرایط پیش از جنگ باز نخواهد گشت و مدیریت این مسیر هزینه‌هایی دارد که باید پرداخت شود [2].

بن‌بست حقوقی: کنوانسیون سازمان ملل و حق عبور بی‌ضرر از منظر حقوق بین‌الملل، این اقدام ایران با چالش‌های جدی روبروست. طبق کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS) مصوب ۱۹۸۲، دریافت هرگونه وجهی از کشتی‌های خارجی صرفاً به دلیل عبور از دریای سرزمینی ممنوع است، مگر اینکه در قبال خدمات خاصی مانند راهنمایی (Pilotage) یا کمک‌های ناوبری باشد [5]. ایالات متحده و بسیاری از کشورهای اروپایی معتقدند که تلاش ایران برای شبیه‌سازی وضعیت تنگه هرمز با کانال‌های سوئز یا پاناما فاقد وجاهت قانونی است، زیرا هرمز یک آبراه طبیعی است که دریای آزاد را به یک منطقه اقتصادی انحصاری متصل می‌کند [3]. مدیرعامل شرکت مرسک نیز هشدار داده است که اجازه دادن به هر کشوری برای پولی کردن عبور از نقاط استراتژیک جغرافیایی، بدعتی خطرناک در کشتیرانی جهانی خواهد بود [3].

تأثیر بر مذاکرات صلح و بازارهای جهانی این تنش‌ها در حالی رخ می‌دهد که ایران و آمریکا به تازگی «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» را برای پایان دادن به درگیری‌های اخیر امضا کرده‌اند. این توافق یک دوره مذاکره ۶۰ روزه را برای حل و فصل مسائل کلیدی از جمله رفع تحریم‌ها و آینده امنیت در تنگه هرمز باز کرده است [1]. در حالی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در شبکه‌های اجتماعی مدعی شده که ایران به او اطمینان داده هیچ عوارضی دریافت نخواهد شد، بیانیه‌های رسمی مقامات ایرانی خلاف این موضوع را نشان می‌دهد [3]. تداوم این اختلافات می‌تواند ثبات شکننده بازارهای انرژی را تهدید کند، به ویژه در شرایطی که ترافیک دریایی در این منطقه هنوز به سطح پیش از درگیری‌ها بازنگشته است [2].