ABD, İran'ın Hürmüz Boğazı'nda Geçiş Ücreti Alma Planına Kesin Olarak Karşı Çıktı

Marco Rubio'nun Transit Ücretlerine Açık İtirazı ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Birleşik Arap Emirlikleri'ne gerçekleştirdiği bölgesel ziyaretin başlangıcında Tahran'ın son önerilerine karşı sert bir tavır aldı. Abu Dabi Havalimanı'na varışında yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın uluslararası bir su yolu olduğunu ve mevcut yasalar uyarınca hiçbir ülkenin buradan geçiş için harç veya ücret almasına izin verilmediğini belirtti [1]. Rubio, Washington'ın seyrüsefer serbestisini kısıtlayan veya küresel ticarete ek maliyetler getiren her türlü girişime şiddetle karşı çıkacağını vurguladı [2].

İran'ın Planının Detayları ve 'PGSA' Kurumu Bu ihtilaf, İran ve Umman'ın ortak bir bildiri yayınlayarak bu su yolundaki ticari rotaların yönetimi ve hizmetle ilgili maliyetler üzerine bir sistem üzerinde çalıştıklarını duyurmalarının ardından tırmandı [1]. Raporlar, Tahran'ın 'Basra Körfezi Boğazı Kurumu' (PGSA) adında yeni bir birim kurduğunu gösteriyor. Bu kurum, nakliye şirketlerine gönderdiği mektupta, tüm gemilerin bu birim tarafından onaylanmış geçerli bir sigorta poliçesine sahip olması gerektiğini bildirdi [4]. İran bu hizmetlerin şu an için ücretsiz olduğunu açıklasa da, gelecekte 'sigorta primleri' veya hizmet bedelleri koyma hakkını saklı tuttuğunu belirtti [5]. İran'ın kıdemli müzakerecisi Mohammad Bagher Ghalibaf, daha önce Hürmüz Boğazı'ndaki durumun asla savaş öncesi koşullara dönmeyeceğini ve bu rotanın yönetiminin ödenmesi gereken maliyetleri olduğunu söylemişti [2].

Hukuki Çıkmaz: BM Sözleşmesi ve Zararsız Geçiş Hakkı Uluslararası hukuk açısından İran'ın bu adımı ciddi zorluklarla karşı karşıyadır. 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne (UNCLOS) göre, yabancı gemilerden sadece karasularından geçtikleri için herhangi bir ücret alınması, kılavuzluk (Pilotaj) veya seyrüsefer yardımı gibi belirli hizmetler karşılığında olmadığı sürece yasaktır [5]. Amerika Birleşik Devletleri ve birçok Avrupa ülkesi, İran'ın Hürmüz Boğazı'nın durumunu Süveyş veya Panama Kanalları ile benzeştirme çabasının hukuki dayanaktan yoksun olduğuna inanıyor; zira Hürmüz, açık denizleri münhasır ekonomik bölgeye bağlayan doğal bir su yoludur [3]. Maersk CEO'su da herhangi bir ülkenin stratejik coğrafi noktalardan geçişi paraya dökmesine izin vermenin küresel gemicilikte tehlikeli bir emsal teşkil edeceği konusunda uyardı [3].

Barış Müzakereleri ve Küresel Piyasalara Etkisi Bu gerilimler, İran ve ABD'nin son çatışmaları sona erdirmek için 'İslamabad Mutabakatı'nı imzalamasının hemen ardından yaşanıyor. Bu anlaşma, yaptırımların kaldırılması ve Hürmüz Boğazı'ndaki güvenliğin geleceği dahil olmak üzere temel meseleleri çözmek için 60 günlük bir müzakere süreci başlattı [1]. ABD Başkanı Donald Trump sosyal medyada İran'ın kendisine hiçbir ücret alınmayacağı konusunda güvence verdiğini iddia etse de, İranlı yetkililerin resmi açıklamaları aksini gösteriyor [3]. Bu anlaşmazlıkların devam etmesi, özellikle bölgedeki deniz trafiğinin henüz çatışma öncesi seviyelere dönmediği bir ortamda, enerji piyasalarının kırılgan istikrarını tehdit edebilir [2].