لغو ناگهانی معافیت‌های نفتی ایران؛ واشینگتن فشار حداکثری را از سر گرفت

پایان مجوز عمومی X و بازگشت تحریم‌های نفتی وزارت خزانه‌داری ایالات متحده (OFAC) در اقدامی فوری، مجوز موسوم به «مجوز عمومی X» را که تنها سه هفته پیش صادر شده بود، لغو کرد. این مجوز به ایران اجازه می‌داد تحت شرایطی خاص و به عنوان بخشی از یک تفاهم‌نامه موقت (MOU)، نفت و محصولات پتروشیمی خود را به بازارهای جهانی عرضه کند [۱][۴].

بر اساس بیانیه جدید واشینگتن، «مجوز عمومی X1» جایگزین نسخه قبلی شده است که بر اساس آن، انجام هرگونه معامله جدید برای خرید یا بارگیری نفت خام و فرآورده‌های نفتی ایران از تاریخ ۷ ژوئیه ۲۰۲۶ ممنوع اعلام شده است. شرکت‌هایی که پیش‌تر قراردادهایی را تحت معافیت قبلی منعقد کرده بودند، تنها تا ۱۷ ژوئیه (۱۰ روز) فرصت دارند تا فعالیت‌های خود را متوقف و معاملات را تسویه کنند [۳][۵].

تنش در تنگه هرمز؛ جرقه لغو معافیت‌ها دلیل اصلی این چرخش ناگهانی در سیاست واشینگتن، وقوع حملات به سه کشتی تجاری و نفتکش در تنگه هرمز طی ۲۴ ساعت گذشته عنوان شده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که نفتکش‌های متعلق به قطر و عربستان سعودی هدف پرتابه‌های ناشناس قرار گرفته‌اند [۲][۳].

مقامات آمریکایی اعلام کردند که تفاهم‌نامه موقت با تهران «عملکرد‌محور» بوده و ایران با نقض آتش‌بس و حمله به مسیرهای بین‌المللی تجارت انرژی، صلاحیت بهره‌مندی از مزایای اقتصادی را از دست داده است. یک مقام ارشد دولت ترامپ در این باره گفت: «ایران تنها در صورت نشان دادن رفتار مناسب از مزایا بهره‌مند خواهد شد؛ اقدامات اخیر در تنگه هرمز برای ما کاملاً غیرقابل قبول است» [۳][۴].

پاسخ نظامی سنتکام و حملات هوایی به بندرعباس همزمان با لغو معافیت‌های نفتی، ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) از آغاز عملیات نظامی گسترده علیه مواضعی در خاک ایران خبر داد. طبق بیانیه سنتکام، بیش از ۸۰ هدف شامل پدافندهای هوایی، سایت‌های راداری و قایق‌های تندرو سپاه پاسداران در مناطقی نظیر سیریک و بندرعباس مورد حمله قرار گرفته‌اند [۲].

رسانه‌های داخلی ایران نیز وقوع انفجارهای مهیب در استان هرمزگان را تأیید کرده‌اند. این درگیری‌های نظامی، امیدها برای دستیابی به یک توافق جامع هسته‌ای و دیپلماتیک را که در ماه‌های اخیر قوت گرفته بود، به شدت کمرنگ کرده است [۴][۵].

تلاطم در بازار انرژی و آینده مبهم مذاکرات اعلام خبر لغو معافیت‌ها بلافاصله باعث جهش قیمت‌ها در بازار نفت شد. بهای نفت خام برنت با افزایشی ۵ درصدی به محدوده ۷۶ دلار در هر بشکه رسید و نفت وست تگزاس اینترمدیت (WTI) نیز تا ۷۲ دلار صعود کرد [۳][۴].

تحلیلگران معتقدند لغو زودهنگام این مجوزها می‌تواند زیرساخت‌های شکننده توافق موقت را به کلی نابود کند. در حالی که واشینگتن همچنان مدعی است درهای مذاکره برای رسیدن به توافق نهایی باز است، تهران این اقدام را نقض آشکار تفاهم‌نامه بین‌المللی توصیف کرده و نسبت به پیامدهای آن هشدار داده است [۲][۵].